HỘI ĐỒNG PHỐI HỢP CÔNG TÁC
PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH PHỦ

ĐẶC SAN
TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT
Số 02/2011

CHỦ ĐỀ  
PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ,
CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM

HÀ NỘI - NĂM 2011
LỜI NÓI ĐẦU
Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em (BVCSGD) là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Cách mạng Tháng Tám thành công, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời, dưới chế độ dân chủ nhân dân, truyền thống đó càng được nhân dân ta giữ gìn và phát huy, trở thành vấn đề có tính chiến lược, là mục tiêu quan trọng, nhất quán trong đường lối cách mạng Việt Nam. 
Trong những năm qua, Nhà nước ta đã tích cực xây dựng và từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam nhằm đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, kịp thời điều chỉnh mọi quan hệ xã hội phát sinh,trong đó có pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, đồng thời từng bước làm hài hoà với pháp luật quốc tế, phù hợp với xu thế hội nhập khu vực và quốc tế. Đó là cơ sở pháp lý vững chắc cho việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, tạo cơ hội cho trẻ em phát triển toàn diện về thể chất và trí tuệ, tinh thần, xứng đáng là chủ nhân tương lai của đất nước.
Để thực hiện tốt nhất công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, các cấp, các ngành, các tổ chức đoàn thể và mỗi một cá nhân cần quán triệt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nhận thức đầy đủ, đúng đắn về trẻ em, vị trí vai trò của trẻ em và công tác bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em; ý thức sâu sắc nghĩa vụ, trách nhiệm của mình để từ đó có những giải pháp, việc làm cụ thể  cho công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Tài liệu này được biên soạn nhằm giúp các cơ quan, tổ chức, cá nhân, đặc biệt là cán bộ làm công tác dân số, gia đình và trẻ em, cán bộ làm việc liên quan đến công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em từ trung ương đến cơ sở nghiên cứu, tham khảo, vận dụng trong quá trình tuyên truyền, giáo dục và vận động, cổ vũ cho sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của chúng ta.

Phần thứ nhất
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
I. ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CƠ BẢN CỦA TRẺ EM QUA CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN
“Trẻ em là một thuật ngữ nhằm chỉ một nhóm xã hội thuộc về một độ tuổi nhất định trong giai đoạn đầu của sự phát triển con người”. Trẻ em là những người chưa trưởng thành, còn non nớt về thể chất và trí tuệ, dễ bị tổn thương, cần được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục (BVCSGD) đặc biệt, kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước cũng như sau khi ra đời.
Khái niệm trẻ em được quốc tế sử dụng thống nhất và đã được đề cập trong Tuyên ngôn Giơ-ne-vơ năm 1924, Tuyên ngôn của Liên hợp quốc về quyền trẻ em năm 1959, Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1968, Công ước quốc tế về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966, Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em năm 1989, Công ước 138 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) về tuổi tối thiểu làm việc năm 1976. 
Trong giai đoạn đầu của sự phát triển con người, trẻ em có những đặc điểm cơ bản trong mỗi nhóm tuổi nhất định.
1. Giai đoạn sơ sinh
Trẻ em từ khi sinh ra đến dưới 18 tháng tuổi. Giai đoạn này, trẻ nhỏ còn non nớt và bỡ ngỡ với môi trường cuộc sống mới ngoài bụng mẹ. Khi còn dưới 18 tháng tuổi, trẻ thể hiện mọi nhu cầu của mình bằng “tiếng khóc”, nếu muốn ăn, muốn thay tã lót, muốn được nâng niu, âu yếm, muốn được bảo vệ khi cảm thấy nguy hiểm… thì tiếng khóc là ngôn ngữ duy nhất của trẻ em. Nếu cha mẹ, người chăm sóc trẻ quan tâm, đáp ứng lại các nhu cầu đó, trẻ yên tâm, tin tưởng vào người chăm sóc mình. Khi trưởng thành niềm tin này phát triển thành niềm tin vào các mối quan hệ xã hội và vì vậy, giao tiếp, quan hệ của trẻ em với những người xung quanh thuận lợi, là cơ sở của các hành vi và cách ứng xử phù hợp, được xã hội chấp nhận. Ngược lại, những trẻ em không được đáp ứng nhu cầu một cách phù hợp có thể hình thành tâm lý không tin tưởng và lâu dài sẽ khó khăn trong niềm tin đối với các mối quan hệ xã hội.
2. Giai đoạn nhà trẻ
Trẻ em từ 18 tháng tuổi đến dưới 36 tháng tuổi. Giai đoạn này, trẻ mới tập đi, tập nói, ở trẻ bắt đầu hình thành cách hay bắt chước, thích khám phá mọi vật xung quanh, muốn tỏ ra độc lập, muốn giải quyết vấn đề theo cách của mình. Trẻ ở giai đoạn này có nhu cầu được bảo vệ và hướng dẫn về cái gì được, cái gì không được một cách chu đáo. Các nhà tâm lý học gọi đây là giai đoạn của sự lựa chọn giữa độc lập và tự ti. Nếu trẻ học được cách biết nghe lời chỉ dẫn, biết tuân theo kỷ luật (trước hết là tập đi vệ sinh đúng chỗ quy định chẳng hạn) thì sau này trẻ sẽ phát triển tính tự lập. Trong trường hợp người lớn không hướng dẫn, giảng giải cụ thể, trẻ không hiểu và không biết kỷ luật, khi gặp các trường hợp nguy hiểm (bị bỏng do nghịch nước sôi, đưa tay vào ổ điện… ) thì sau này, trẻ em cảm thấy tự ti, không mạnh dạn phát triển tính độc lập của mình.
3. Giai đoạn mẫu giáo
Trẻ em từ 36 tháng tuổi đến dưới 60 tháng tuổi. Trong độ tuổi này, trẻ em bắt đầu hình thành năng lực tự chủ, có sự định hướng những hành vi công việc của mình. Nếu cha mẹ cười hoặc giễu cợt, phê phán con trước những nỗ lực chưa thực hiện được của nó thì trẻ sẽ luôn cảm thấy điều mình làm là có lỗi. Ngược lại, nếu được cổ vũ, khích lệ thì trẻ rất sung sướng và nỗ lực hơn nữa. Tình cảm hồn nhiên, dễ yêu, dễ hờn giận, muốn được tự chủ là một trong những nét tâm lý nổi bật của trẻ giai đoạn này. Tương ứng với giai đoạn này là sự lựa chọn giữa mong muốn được chủ động, sáng tạo và cảm giác có lỗi, xấu hổ và đang dần hình thành ý thức, tính cách.
4. Giai đoạn nhi đồng - thiếu nhi
Trẻ em từ 6 tuổi đến 12 tuổi. Độ tuổi này trẻ rất háo hức và sẵn sàng học nhiều điều mới. Tất cả các nước trên thế giới đều qui định đây là độ tuổi cho trẻ đến trường phổ thông.
Lứa tuổi nhi đồng - thiếu nhi, trẻ em bắt đầu làm quen với những khái niệm khoa học ở trường tiểu học. Các em học tuân theo những yêu cầu "lao động" học tập. Cần quan tâm giáo dục tính chăm chỉ, cần cù cho trẻ để sau này trẻ có được phẩm chất chăm chỉ, cần cù. Phẩm chất cần cù là điều kiện thiết yếu nuôi dưỡng ham muốn học hỏi, lao động của người lớn, những kỹ xảo hành động đặc trưng cho người lớn và chuẩn bị để nắm bắt vai trò của người lớn. Nhiều thí nghiệm tâm lý cho thấy, các em tuổi nhi đồng - thiếu nhi được tiếp xúc với các sự vật, hiện tượng phong phú ở môi trường xung quanh giúp các em có khả năng nhận thức thế giới sâu sắc thêm… Nếu trẻ không được khen về những kỹ năng đã đạt được của mình thì các em sẽ có cảm giác kém cỏi, tự ti. Thái độ của người lớn, của môi trường giáo dục sẽ đặt trẻ trước sự lựa chọn: cần cù, chăm chỉ, ham học hỏi hay tự ti.
5. Giai đoạn thanh thiếu niên
Trẻ em từ 12 tuổi đến dưới 16 tuổi. Trong giai đoạn này, trẻ ý thức về bản thân, bắt đầu hình thành ý thức hệ. Đây là giai đoạn các em bước vào bậc trung học cơ sở, hoạt động chủ đạo của các em là giao tiếp. Có thể nói đây là lứa tuổi quá độ trong quá trình phát triển từ trẻ em thành người lớn. Sự phát triển cơ thể và sự chín muồi giới tính nhanh chóng tạo ra cuộc "cách mạng tâm lý" trong các em. Điều đó gây ra nỗi sợ hãi và sự căng thẳng, nhân cách lúc này bị giằng co giữa những xu thế trái ngược nhau, khi hăng hái, lúc chán nản bi quan và có thể dẫn đến trầm lặng.
Trẻ em ở tuổi thanh thiếu niên rất tò mò, ham hiểu biết, rất thích cái mới và khám phá cái mới của mình. Hoạt động trí tuệ của các em phát triển nhiều hơn nhiều so với lứa tuổi trước nhờ sự phát triển tư duy trừu tượng, ghi nhớ và chú ý có chủ định, trí tưởng tượng phong phú. Mặt khác, ở lứa tuổi này, hứng thú học tập và hứng thú nghề nghiệp trong tương lai của các em được hình thành rõ nét. Trẻ em ở tuổi thanh thiếu niên đã bộc lộ không chỉ những năng khiếu, mà còn cả những tài năng.
Sự giao tiếp của thanh thiếu niên đã vượt ra khỏi phạm vi học tập, phạm vi nhà trường. Trong quá trình mở rộng quan hệ giao tiếp, trẻ em ở tuổi thanh thiếu niên có nhiều hoạt động tập thể phong phú về nội dung và đa dạng về hình thức, nhờ đó kiến tạo nên những quan hệ mới trong cuộc sống hàng ngày. Thanh thiếu niên có những nhu cầu cần được người lớn tôn trọng, sự can thiệp thô bạo, áp đặt đối với các em có thể dẫn đến sự phản kháng mạnh mẽ. Trẻ em ở tuổi thanh thiếu niên bắt đầu có sự ý thức, tự nhìn nhận về bản thân mình, nếu có sự định hướng đúng thì các em có thể có sự tự giáo dục. Ở độ tuổi này đã chủ ý đánh giá hành vi, thái độ của người lớn và có thái độ phê phán, xem xét, bình luận về các hành vi, thái độ của người lớn.
Trong khi cần sự giúp đỡ của cha mẹ hơn bao giờ hết, các em lại muốn tỏ ra độc lập hoàn toàn. Điều này đôi khi gây lúng túng cho người lớn. Để củng cố lòng tự trọng cho các em, người lớn cần tôn trọng ước muốn không phụ thuộc của trẻ đồng thời cần cho các em biết giới hạn của mọi hành vi nhằm giữ an toàn cho chúng. Sự trung thực và bao dung của cha mẹ ở giai đoạn này là vô cùng cần thiết để giúp cho trẻ độc lập trong suy nghĩ, có quan hệ tốt với người khác, hình thành trong con người trẻ một con người có cá tính, một người lao động thực thụ, một người bố hay người mẹ trong tương lai.
Nếu trẻ không được dạy dỗ đúng mực, thiếu tự chủ, trẻ dễ có những hành động lệch lạc với chính mình hay với người khác và đó thường là nguy cơ đưa trẻ tới những hành vi sai trái như: trộm cắp, quấy phá, chán học, bỏ học, uống rượu, đánh bạc, sử dụng ma tuý...
Đây cũng là giai đoạn trẻ đang phải tách ra độc lập khỏi gia đình, những người thân một cách tự nhiên để chuẩn bị bước vào cuộc sống độc lập của một người trưởng thành, thiết lập những quan hệ xã hội mới như quan hệ bạn bè khác giới. Đây là giai đoạn rất khó khăn trong tâm lý của trẻ và để làm được điều này, trẻ thường hồi tưởng lại thời thơ ấu của mình. Những trẻ em có giai đoạn đầu đời thuận lợi, có niềm tin vào các mối quan hệ xã hội thường giải quyết khó khăn của mình bằng những cách tích cực như tìm đến thơ ca, văn nghệ, thể thao, thậm chí cả chính trị và thường tìm thấy những người bạn cùng giới hoặc khác giới có cùng sở thích để chia sẻ. Ngược lại, các em có khó khăn trong quan hệ xã hội thường khó khăn trong tìm bạn để thay thế các mối quan hệ gia đình và thường có cách giải quyết khó khăn của mình theo hướng tiêu cực.

II. CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM
Trẻ em có vai trò quan trọng đối với gia đình và xã hội. Người Việt Nam vốn có truyền thống yêu thương gắn bó với con cháu, con cháu không chỉ là nguồn hạnh phúc mà còn là niềm mong ước, là nơi gửi gắm những ước mơ, niềm tin và sự hãnh diện. Vì vậy, ngay từ thời xa xưa, các Nhà nước phong kiến đã đề ra những quy định bằng pháp luật để bảo vệ trẻ em; nhân dân cũng tự hình thành các quan hệ đạo đức nhằm BVCSGD trẻ em. Sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác BVCSGD trẻ em và đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm đẩy mạnh công tác này trong từng thời kỳ hướng tới mục tiêu vì lợi ích tốt nhất cho sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức của trẻ em. Nhà nước đã ban hành và tổ chức thực hiện nhiều chính sách, chiến lược, chương trình đào tạo, bồi dưỡng, giáo dục và đào tạo được một lớp người giàu lòng yêu nước, có sức khỏe, có văn hóa, hết lòng hết sức phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (sẵn sàng xả thân vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và xây dựng Tổ quốc Việt Nam XHCN phồn vinh, tươi sáng).
1. Giai đoạn 1945-1978
Ngay trong những ngày đầu mới thành lập, mặc dù phải đối phó với thù trong, giặc ngoài, song Nhà nước đã quan tâm xây dựng hệ thống pháp luật để kịp thời điều chỉnh các mối quan hệ, phục vụ quốc kế dân sinh, trong đó có vấn đề BVCSGD trẻ em, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc b trẻ em, tạo cơ hội cho trẻ em phát triển toàn diện, trở thành chủ nhân tương lai của đất nước.
Hiến pháp năm 1946, bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta đã quy định những vấn đề cơ bản của chế độ, trong đó có các quyền cơ bản của công dân và trẻ em là công dân được hưởng các quyền đó. Hiến pháp năm 1946 đã giành 2 điều quy định ngắn gọn, súc tích, rõ ràng, thể hiện sự quan tâm đầy trách nhiệm của Nhà nước đối với trẻ em: Điều 14 Hiến pháp quy định “Trẻ em được săn sóc về mặt giáo dưỡng” và Điều 15 Hiến pháp quy định “Nền sơ học cưỡng bách và không học phí... Học trò nghèo được Chính phủ giúp”.
Trong giai đoạn này, các chủ trương, chính sách về trẻ em được quy định trong nhiều văn kiện của Đảng, trong Hiến pháp, Luật hôn nhân và gia đình và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. 
Trong đó, đáng chú ý là Chỉ thị số 197-CT/TW ngày 19/3/1960 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về công tác thiếu niên nhi đồng, một Chỉ thị chuyên đề đầu tiên của Đảng về một chính sách toàn diện đối với việc BVCSGD trẻ em, bao gồm từ việc đánh giá khái quát, kết quả đạt được, chỉ ra những tồn tại cần khắc phục, ý nghĩa và tầm quan trọng của việc giáo dục thiếu niên nhi đồng, mục đích giáo dục trẻ em, bốn giải pháp cơ bản trong việc BVCSGD trẻ em (phải giáo dục cho các em có đạo đức, phẩm chất cao quý của giai cấp công nhân; luôn quan tâm đến việc học tập văn hoá của các em; hết sức chú trọng đến việc bồi dưỡng sức khoẻ cho các em; quan tâm tới việc tổ chức vui chơi và nghỉ ngơi cho các em), xây dựng tổ chức thiếu niên, nhi đồng thật tốt để giáo dục toàn thể trẻ em, tổ chức bộ máy làm công tác thiếu nhi và sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thiếu niên nhi đồng. 
Để tổ chức thực hiện chính sách về trẻ em, Chính phủ đã thành lập Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Việt Nam theo Quyết định số 112/NV ngày 02/5/1961 của Bộ Nội vụ. Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Việt Nam là tổ chức quần chúng có nhiệm vụ phụ trách việc giáo dục thiếu niên nhi đồng một cách toàn diện và chỉ đạo phong trào thiếu niên nhi đồng trong cả nước. Uỷ ban Thiếu niên Nhi đồng Việt Nam được thành lập từ trung ương đến cấp huyện. Ở trung ương, khu, thành phố, tỉnh, huyện có Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Trung ương, khu, thành phố, tỉnh, huyện. Ở xã có ban Thiếu nhi xã.
2. Giai đoạn 1979-1989
Sau ngày thống nhất đất nước, kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, việc BVCSGD trẻ em luôn là mối quan tâm đặc biệt hàng đầu của Đảng và Nhà nước, là nhiệm vụ của mỗi công dân, gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Trong tư tưởng và trong hành động của mỗi người, dù ở địa vị xã hội nào cũng luôn thể hiện sự ưu tiên cho trẻ em, đó là tình cảm, là yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp phát triển đất nước. Trong giai đoạn này, nhiều chính sách BVCSGD trẻ em được ban hành, cụ thể là:
- Hiến pháp năm 1980, đã quy định việc BVCSGD trẻ em gắn liền với bảo vệ phụ nữ, bảo vệ bà mẹ, đồng thời khẳng định trách nhiệm và nghĩa vụ của gia đình, Nhà nước và xã hội đối với sự nghiệp bảo vệ bà mẹ và trẻ em: Điều 47 “…Nhà nước và xã hội  bảo vệ bà mẹ và trẻ em; vận động sinh đẻ có kế hoạch”. Điều 64. “Gia đình là tế bào của xã hội. Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình. Hôn nhân theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng. Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dậy con cái thành những công dân có ích cho xã hội. Con cái  có nghỉã vụ kính trọng và chăm sóc cha mẹ. Nhà nước và xã hội không thừa nhận sự phân biệt đối xử giữa các con”.
- Pháp lệnh về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ban hành ngày 14/11/1979. 
- Nghị định số 293-CP ngày 04/7/1981 của Hội đồng Chính phủ về việc thi hành Pháp lệnh về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
- Chỉ thị số 102/CT ngày 27/4/1989 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về việc tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
- Quyết định số 259/CT ngày 25/9/1989 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về việc thành lập Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Việt Nam.
- Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986, Luật Bảo vệ sức khoẻ nhân dân năm 1989 và nhiều nghị quyết, chỉ thị của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hướng dẫn thực hiện có liên quan của Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương.
Nội dung chính sách về trẻ em trong giai đoạn hướng tới mục tiêu giáo dục trẻ em thực hiện tốt năm điều Bác Hồ dạy và bảo đảm cho trẻ em thực hiện các quyền về chăm sóc, nuôi dưỡng; bảo vệ sức khoẻ, được khám bệnh và chữa bệnh không phải trả tiền; được học hết bậc phổ thông cơ sở không phải trả tiền, được giúp đỡ về sách giáo khoa và đồ dùng học tập. Các em có năng khiếu được Nhà nước tạo điều kiện để phát huy năng khiếu; được vui chơi giải trí lành mạnh; con các liệt sĩ, trẻ mồ côi không có người thân thích trông nom được Nhà nước và xã hội quan tâm chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục. Trẻ em tàn tật được chăm sóc, điều trị và được dạy những nghề thích hợp; được tôn trọng về nhân phẩm. Đồng thời, chính sách về trẻ em cũng quy định nhiệm vụ của gia đình, nhà nước và xã hội, bao gồm nhiệm vụ của cha mẹ, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, trường phổ thông, các đoàn thể nhân dân, các xí nghiệp, hợp tác xã, các cơ sở sản xuất kinh doanh khác và nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước.
Tổ chức thực hiện chính sách về trẻ em, Hội đồng Bộ trưởng thành lập Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Việt Nam do Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng làm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch Uỷ ban và uỷ viên Uỷ ban là lãnh đạo các Bộ, ngành, đoàn thể ở trung ương. Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Việt Nam cử ra Ban thư ký góp giải quyết công việc hàng ngày. Các cán bộ trong Ban thư ký do các ngành, đoàn thể thành viên cử đến làm việc theo chế độ kiêm nhiệm. Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Việt Nam không có biên chế riêng.
3. Giai đoạn 1990-1999
Trong giai đoạn này, cùng với quá trình đổi mới, nhiều chính sách kinh tế - xã hội được ban hành, những biến đổi kinh tế - xã hội của đất nuớc và sự ra đời của Công ước quốc tế về quyền trẻ em, công tác BVCSGD trẻ em phát triển cả về nội dung, cách làm và tổ chức bộ máy thực hiện, nổi bật là:
- Quyết định số 329/CT ngày 12/9/1990 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về việc đổi tên Uỷ ban Thiếu niên nhi đồng Việt Nam thành Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam.
- Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được Quốc hội Khóa VIII, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 12/8/1991.
- Nghị định số 362/HĐBT ngày 06/11/1991 của Hội đồng Bộ trưởng về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy của Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam.
- Nghị định số 374/HĐBT ngày 14/11/1991 của Hội đồng Bộ trưởng quy định chi tiết thi hành Luật BVCSGD trẻ em.
- Chỉ thị số 38-CT/TW ngày 30/5/1994 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường công tác BVCSGD trẻ em.
- Nghị định số 118/CP ngày 07/9/1994 của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam.
- Chỉ thị số 298/TTg ngày 11/5/1996 của Thủ tướng Chính phủ về việc kiểm điểm đánh giá 5 năm thi hành Luật BVCSGD trẻ em.
- Chỉ thị số 06/1998/CT-TTg ngày 23/1/1998 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác bảo vệ trẻ em, ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, trẻ em bị lạm dụng sức lao động
- Thông tri số 04-TT/TW ngày 30/7/1998 của Thường trực Bộ Chính trị về tăng cường lãnh đạo công tác BVCSGD trẻ em.
- Quyết định số 134/1999/QĐ-TTg ngày 31/5/1999 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình hành động bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt giai đoạn 1999-2002.
- Chỉ thị số 34/1999/CT-TTg ngày 27/12/1999 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy nhanh việc thực hiện các mục tiêu đến năm 2000 về trẻ em, tổng kết chương trình hành động quốc gia vì trẻ em 1991-2000 và xây dựng chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001-2010.
Quán triệt quan điểm phát triển con người, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển, mà trẻ em là tương lai của đất nước, chính sách về trẻ em trong giai đoạn này phát triển toàn diện, bao gồm các Nghị quyết, chỉ thị của Đảng, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật trực tiếp hoặc gián tiếp và các chương trình dự án thực hiện các mục tiêu vì sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức của trẻ em.
Tổ chức bộ máy thực hiện chính sách về trẻ em theo Nghị định số 362/HĐBT là cơ quan trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng; có chức năng tổ chức, phối hợp hoạt động của các ngành, các cấp, đoàn thể nhân dân, các tổ chức nhân đạo để thực hiện các mục tiêu, kế hoạch, chế độ, chính sách và chương trình hành động vì trẻ em nhằm thực hiện Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và những cam kết của nước ta với cộng đồng quốc tế về việc thực hiện Công ước quyền trẻ em. Hệ thống tổ chức bộ máy làm công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được thành lập từ Trung ương đến cấp xã và một số Bộ, ngành, đoàn thể ở Trung ương.
Công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã có chuyển biến rõ rệt cả về nhận thức và tổ chức thực hiện. Bốn ưu tiên đối với trẻ em về sức khoẻ, giáo dục tiểu học, chăm lo đời sống tinh thần, quan tâm trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đã được các ngành, các cấp, đoàn thể nhân dân, tổ chức xã hội thực hiện ngày càng toàn diện hơn. Nhiều mục tiêu nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của trẻ em về sức khoẻ, học tập, vui chơi giải trí, và sự tham gia ý kiến của trẻ em vào những vấn đề có liên quan đã đạt vượt mức đề ra và ở mức cao so với các nước trong khu vực và khả năng của nền kinh tế, bảo đảm điều kiện thuật lợi để trẻ em thực hiện quyền, bổn phận và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.
4. Giai đoạn từ năm 2000 đến nay
Bước sang thế kỷ XXI cộng đồng quốc tế đã cam kết cùng nhau phấn đấu thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ, trong đó có mục tiêu vì trẻ em và kêu gọi toàn thể nhân loại hãy bảo đảm cho trẻ em một tương lai tốt đẹp hơn. Thực hiện cam kết này, Việt Nam đã và sẽ ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tạo cơ sở pháp lý cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước, trong đó có chính sách về trẻ em, cụ thể là:
 - Hiến pháp năm 1992, kế thừa các bản Hiến pháp trước đó, chế định BVCSGD trẻ em được tái khẳng định, đề cao trách nhiệm của gia đình, đặc biệt là trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái, đồng thời cũng quy định bổn phận của con cháu đối với ông bà, cha mẹ: “Gia đình là tế bào của xã hội. Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình. Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dạy con thành những công dân tốt. Con cháu có bổn phận kính trọng và chăm sóc ông bà, cha mẹ. Nhà nước và xã hội không thừa nhận việc phân biệt đối xử giữa các con ” (Điều 64).
- Chỉ thị số 03/2000/CT-TTg ngày 24/01/2000 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, vui chơi giải trí cho trẻ em.
- Chỉ thị số 55-CT/TW ngày 28/6/2000 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng ở cơ sở đối với công tác BVCSGD trẻ em.
- Quyết định số 23/2001/QĐ-TTg ngày 26/2/2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình hành động Quốc gia vì trẻ em Việt Nam giai đoạn 2001-2010.
- Chỉ thị số 13/2001/CT-TTg ngày 31/5/2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổng kết 10 năm thi hành luật BVCSGD trẻ em.
- Nghị định số 94/2002/NĐ-CP ngày 11/11/2002 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em.
- Quyết định số 19/2004/QĐ-TTg ngày 12/2/2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, trẻ em bị xâm phạm tình dục và trẻ em phải lao động nặng nhọc, trong điều kiện độc hại, nguy hiểm giai đoạn 2004-2010.
- Quyết định số 03/2004/QĐ-DSGDTE ngày 1/6/2004 của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em về việc ban hành hướng dẫn tiêu chuẩn xã, phường phù hợp với trẻ em.
- Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em số 25/2004/QH11 được Quốc hội Khóa XI, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 15/6/2004.
- Nghị định số 36/2005/NĐ-CP ngày 17/3/2005 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật BVCSGD trẻ em.
- Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 và nhiều nghị quyết, chỉ thị của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hướng dẫn thực hiện có liên quan đến trẻ em của Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương.
Chính sách về trẻ em trong giai đoạn này nhằm mục tiêu bảo đảm cho trẻ em một tương lai tốt đẹp hơn, với 5 nguyên tắc cơ bản là: Không phân biệt đối xử với trẻ em; các quyền của trẻ em phải được tôn trọng và thực hiện; bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và toàn xã hội; dành lợi ích tốt nhất cho trẻ em; trẻ em thuộc diện chính sách xã hội, có hoàn cảnh đặc biệt được trợ giúp để được hoà nhập với gia đình, cộng đồng.
Tổ chức bộ máy làm công tác BVCSGD trẻ em được quy định tại Nghị định số 94/2002/NĐ-CP ngày 11/11/2002. Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em là cơ quan ngang Bộ, cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về DSGDTE; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc lĩnh vực DSGDTE. Hệ thống tổ chức bộ máy làm công tác DSGDTE được tổ chức từ Trung ương đến cơ sở. Hiện nay, ở Trung ương, qua quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em không còn. Các chức năng của Ủy ban được chuyển giao sang một số bộ, ngành như Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế ... trong đó, chức năng quản lý nhà nước về bảo vệ, chăm sóc trẻ em trên phạm vi cả nước được giao cho Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.

III. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT VỀ TRẺ EM
1. Kết quả đạt được
1. 1. Trong lĩnh vực sức khỏe và dinh dưỡng của trẻ em
Công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân nói chung và trẻ em nói riêng ngày càng được cải thiện về số lượng và chất lượng. Mạng lưới y tế công cộng từ trung ương đến cơ sở, bao gồm 5 tuyến là trạm y tế xã, trạm y tế đa khoa liên xã; trung tâm y tế, bệnh viện huyện; bệnh viện tỉnh; bệnh viện cấp khu vực và toàn quốc liên kết chặt chẽ với nhau về chuyên môn, tạo cơ hội để nhân dân tiếp cận thuận lợi đến các dịch vụ y tế và chăm sóc sức khoẻ. 
Đội ngũ cán bộ y tế xã, phường và cán bộ y tế thôn, bản không chỉ tổ chức thực hiện việc khám, chữa bệnh đạt kết quả tốt mà còn tổ chức tốt các chương trình chăm sóc sức khoẻ, y tế dự phòng do Nhà nước triển khai, góp phần to lớn vào việc tuyên truyền, phổ biến cho nhân dân tri thức bảo vệ sức khoẻ, phòng chống bệnh tật và thực hiện có hiệu quả các chương trình chăm sóc sức khoẻ do nhà nước tổ chức.
Mạng lưới y tế tư nhân có kiểm soát đã phát triển nhanh chóng, đã góp phần đa dạng hoá các loại hình cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ.
Các chương trình y tế quốc gia đạt hiệu quả cao, thường xuyên có trên 90% số trẻ em dưới 01 tuổi được tiêm chủng đầy đủ 06 loại vắc xin và tỷ lệ trẻ em chết do mắc 6 loại bệnh có vắc xin phòng ngừa giảm rõ rệt. Đã thanh toán bệnh bại liệt trẻ em và loại trừ uốn ván sơ sinh theo tiêu chuẩn của tổ chức y tế thế giới. Chương trình phòng, chống các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm gây dịch được thực hiện tốt, nên tình hình bệnh dịch nói chung ổn định. Tỷ lệ mắc các loại bệnh do dịch lây giảm từ 59,2% năm 1986 xuống còn 37,6% năm 1996 và còn 32,11% năm 2000; tỷ lệ chết do bệnh dịch lây giảm từ 52,1% năm 1986 xuống còn 33,1% năm 1996 và 26,1% năm 2000.
Tỷ lệ chết trẻ em dưới 01 tuổi (IMR) đã giảm rất ấn tượng trong thập kỷ vừa qua, từ 44,4%o năm 1989, xuống còn 36,7%o năm 1999 và chỉ còn 26,7%o năm 2002. Việt Nam là một trong những quốc gia giảm tỷ lệ chết trẻ em dưới 01 tuổi nhanh hơn so với các nước trên thế giới và có tỷ lệ chết trẻ em dưới 01 tuổi thấp nhất trong khu vực.
Tỷ lệ chết trẻ em dưới 05 tuổi đã giảm đáng kể từ 58,1%o năm 1989 xuống còn 48,4%o năm 1999 và giảm xuống còn 39%o năm 2002. Tuy nhiên, các vùng Tây Nguyên, Tây Bắc, các huyện thuộc miền núi phía Bắc, Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung thì tỷ lệ chết trẻ em dưới 05 tuổi còn cao.
Tỷ lệ chết mẹ (MMR) được một nghiên cứu của Bộ Y tế và Tổ chức y tế thế giới (WHO) tiến hành năm 2002 tại 07 tỉnh thuộc 07 vùng sinh thái khác nhau của Việt Nam ước tính ở mức 165/100.000 trẻ đẻ sống. Theo số liệu báo cáo thường xuyên thì tỷ lệ chết mẹ thể hiện mức giảm rất nhanh từ 200/100.000 ca trẻ đẻ sống xuống còn 91/100.000 ca trẻ đẻ sống và có khả năng không đạt mục tiêu 80/100.000 ca trẻ đẻ sống vào năm 2005.
Tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ em dưới 05 tuổi đã giảm một cách vững chắc, từ 51,5% năm 1990 xuống còn 42,6% năm 1995, xuống 33,1% năm 2000 và 30,1% năm 2002. Nuôi con bằng sữa mẹ là hiện tượng phổ biến ở Việt Nam, 98% trẻ em được bú mẹ trong một thời kỳ nào đó, 57% các bà mẹ đã cho con bú trong vòng một giờ sau khi sinh và 87% bà mẹ đã cho con bú trong ngày đầu tiên khi sinh. Tỷ lệ trẻ em khi sinh nặng dưới 2.500 gram giảm từ 14% năm 1991 xuống còn 5,6% năm 2002.
Các chỉ số về tỷ lệ suy dinh dưỡng, trẻ em tử vong, bà mẹ tử vong đều giảm. Tính đến cuối năm 2008, khoảng 10 triệu trẻ em đã được cấp phát thẻ khám chữa bệnh, đạt trên 99% tổng số trẻ em dưới 6 tuổi trên toàn quốc; tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng giảm đáng kể hiện chỉ còn 22,7%. Nhiều chương trình được triển khai hiệu quả, nhằm trợ giúp trẻ em khuyết tật như phẫu thuật mắt, phẫu thuật tim bẩm sinh, hỗ trợ trẻ em nạn nhân của chất độc hóa học: 69.750 em đã được chăm sóc, phục hồi chức năng và phẫu thuật chỉnh hình. Nhiều em đã được hưởng các chính sách, chế độ và nhận nuôi dưỡng. 75% số trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi được chăm sóc, dưới nhiều hình thức. 
Chương trình nước sạch nông thôn, xây dựng hố xí hợp vệ sinh được triển khai mở rộng tới tất cả các tỉnh, thành phố trong cả nước.
1.2. Trong lĩnh vực giáo dục 
Đến năm 2000, có 100% số tỉnh, thành phố đã hoàn thành mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu học và xoá mù chữ và đến năm 2003, có 19 tỉnh, thành phố đạt tiêu chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở. Các cở sơ giáo dục đang trong quá trình kiên cố hoá, đội ngũ giáo viên dần được tiêu chuẩn hoá, chương trình, nội dung giảng dạy đã có đổi mới, chất lượng giáo dục bước đầu được cải thiện.
Trẻ em đi học mẫu giáo tăng về cả số lượng tuyệt đối và tỷ lệ. Năm học 2003-2004 có 2,17 triệu trẻ em đi học mẫu giáo, đạt tỷ lệ 42% số trẻ em trong lứa tuổi từ 3 đến 5 tuổi. So với năm học 1995-1996 có 1,93 triệu trẻ em đi học mẫu giáo và đạt tỷ lệ 38% số trẻ em trong lứa tuổi. Đến cuối năm 2008 trẻ từ 03 tuổi đến 05 tuổi đi học đạt 66,6% trẻ trong độ tuổi
Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp tiểu học năm 2002-2003 đạt 99,6%. Đến năm 2003, có 90% trẻ em ở độ tuổi 14 đã tốt nghiệp tiểu học. Tỷ lệ học sinh dưới 15 tuổi hoàn thành bậc tiểu học tăng từ 54,5% năm học 1993-1994 lên 76% năm học 1999-2000. Tỷ lệ trẻ em 06 tuổi đi học lớp 1 đúng độ tuổi đạt 95%. 
Số học sinh trung học cơ sở tăng rất nhanh, từ 4,3 triệu học sinh năm học 1995-1996 lên 6,57 triệu học sinh năm học 2003-2004. Tỷ lệ nhập học trung học cơ sở đạt khoảng 80% và tỷ lệ tốt nghiệp trung học cơ sở đạt 96,3% trong năm học 2002-2003.
 Đến cuối năm 2008 học sinh tiểu học đi học đúng độ tuổi đạt 96,06%; học sinh trung học cơ sở đi học đúng độ tuổi đạt 82,69%; tỷ lệ học sinh lưu ban, bỏ học giảm dần; trẻ em nghèo, trẻ em dưới 6 tuổi được khám chữa bệnh miễn phí tại các cơ sở y tế công lập trên toàn quốc. Các chỉ số về tỷ lệ suy dinh dưỡng, trẻ em tử vong, bà mẹ tử vong đều giảm. 
Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, chiến lược, chương trình phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo, trong đó có chính sách khuyến khích và hỗ trợ đầu tư xây dựng các trường dân tộc nội trú nhằm thu hút học sinh các dân tộc thiểu số theo học tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và học nghề. Đến nay, hầu hết các huyện ở vùng núi cao, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn đều có trường dân tộc nội trú.
1.3. Trong lĩnh vực đời sống văn hoá, tinh thần của trẻ em 
Số lượng các cơ sở văn hóa, vui chơi, giải trí của trẻ em tại các huyện, thị trấn tăng nhanh. Đến năm 2000, có 51% số huyện có các cơ sở văn hóa, vui chơi, giải trí của trẻ em; số nhà thiếu nhi đã tăng từ 103 nhà năm 1991 lên 305 nhà năm 2000; có 8% số xã, phường trong cả nước có điểm văn hóa, vui chơi, giải trí của trẻ em.
Các cơ quan xuất bản, báo chí đã bảo đảm 15% xuất bản phẩm dành cho trẻ em. Số lượng giờ chương trình truyền hình, phát thanh dành cho trẻ em tăng lên đáng kể, bình quân mỗi năm có 180 giờ truyền hình vì trẻ em, 12 phim hoạt hình và hàng ngày đều có chương trình phát thanh thiếu nhi, hầu hết các tỉnh, thành phố và 560/604 huyện, quận, thị xã có thư viện có phòng đọc hoặc có sách báo dành cho trẻ em.
Ở Trung ương, riêng năm 2010, Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã duy trì được đường dây tư vấn và hỗ trợ trẻ em 14h/ngày và từ tháng 11/2010 hoạt động 24/24 giờ. Trong năm, tổng đài đã tiếp nhận được 127.907 cuộc gọi, tăng 33% so với năm 2009, trong đó có 21.400 cuộc gọi tư vấn trả lời và 215 trường hợp được can thiệp hỗ trợ và 48 trường hợp được tư vấn trực tiếp. Cơ quan Cục cũng đã phối hợp với các đơn vị liên quan sản xuất và phát sóng được 71 chương trình truyền hình, trong đó có 53 chương trình truyền hình “Vì trẻ em” và 18 chương trình “An sinh xã hội và đầu tư”.
Bên cạnh đó, nhiều hoạt động, chương trình, đề án về bảo vệ, chăm sóc trẻ em đều được thực hiện với chất lượng và tiến độ tốt đã góp phần giải quyết phần nào những vấn đề bức xúc và bảo đảm được cơ bản các quyền của trẻ em. Chẳng hạn như chương trình ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, trẻ em bị xâm hại tình dục và trẻ em phải lao động nặng nhọc, trong điều kiện độc hại nguy hiểm giai đoạn 2004-2010 đã đã triển khai tốt và đạt kết quả khả quan trên nhiều khía cạnh: Truyền thông vận động và truyền thông thay đổi hành vi; nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em; ngăn ngừa và giải quyết và làm giảmphần nào tình trạng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Hay Tháng hành động vì trẻ em đã vận động được hơn 72 tỷ đồng, trong đó các địa phương vận động được hơn 38 tỷ đồng, nhờ đó, hơn 200 em bị hở hàm ếch, 902 trẻ em bị các bệnh về mắt, 575 trẻ em bị tim bẩm sinh, 1.128 em bị dị tật vận động được phẫu thuật, hàng nghìn em có hoàn cảnh đặc biệt được tặng quà và xe lăn, xe đạp. Chương trình cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ em, trong năm đã thực hiện cấp cho khoảng 8,5 triệu trẻ. Hiện tại, 100% xã, phường tại các thành phố lớn và 50% xã, phường tại các địa phương khác đã được công nhận đạt tiêu chuẩn Xã, phường phù hợp với trẻ em. 
Nhìn chung, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, chiến lược, chương trình phát triển sự nghiệp văn hoá, thông tin, thể thao nhằm nâng cao đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân. Việc tăng cường các hoạt động văn hoá, vui chơi, giải trí và giáo dục thể chất, tinh thần đã có hiệu quả tốt tới các thế hệ học sinh, tạo cơ hội cho trẻ em phát triển nhân cách, văn hoá và được giáo dục đạo đức để trở thành người phát triển toàn diện. Hệ thống văn hoá thông tin, vui chơi giải trí ở cơ sở được xây dựng và mở rộng đến xã, phường và thôn bản, gắn với sinh hoạt, hội họp và trung tâm dân cư tạo điều kiện cho nhân dân nói chung và trẻ em nói riêng được hưởng thụ đời sống văn hoá, vui chơi giải trí bổ ích.
1.4. Trong lĩnh vực trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt  
Mặc dù, những mặt trái của cơ chế thị trường tạo nên nguy cơ đẩy trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, song công tác bảo vệ trẻ em đã có nhiều tiến bộ trong việc chủ động phòng ngừa ngăn chặn và đã kiềm chế được tốc độ gia tăng số trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, nhất là đối tượng trẻ em vi phạm pháp luật.
Qua hai năm 2000 - 2001, triển khai đề án "Đấu tranh phòng chống tội phạm đối với trẻ em và tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên", công tác phòng ngừa và quản lý giáo dục trẻ em làm trái pháp luật đã được triển khai có hiệu quả, bước đầu chặn được tốc độ tăng quá nhanh số tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên, tuy nhiên, số trẻ em làm trái pháp luật tăng từ 11.538 em năm 2000 lên 13.801 em năm 2002.
Nhà nước đã có chính sách đối với trẻ em mồ côi không nơi nương tựa bằng nhiều hình thức như chăm sóc nuôi dưỡng tại các cơ sở Bảo trợ xã hội, các cơ sở từ thiện nhân đạo và trợ cấp cho các gia đình thay thế, người thân thích chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em tại cộng đồng. Đến nay, 70% trẻ em mồ côi không nơi nương tựa được chăm sóc, nuôi dưỡng tại các cơ sở Bảo trợ xã hội, được hưởng chính sách trợ cấp thường xuyên của Nhà nước.
Việc ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang được thực hiện theo cách tiếp cận mới, hướng về cơ sở, tạo điều kiện cho các em ổn định cuộc sống tại gia đình. Số trẻ em lang thang giảm từ 23.000 em năm 1999 xuống còn 21.000 em vào đầu năm 2003. Đặc biệt thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện việc đưa trẻ em lang thang về với gia đình và cộng đồng đạt kết quả tốt, đến nay đã giảm được 70% số trẻ em lang thang so với thời điểm đầu năm 2003.
Trẻ em khuyết tật, tàn tật được trợ giúp trong việc điều trị, phục hồi chức năng, giáo dục văn hoá và dạy nghề dưới nhiều hình thức. Đến nay, cả nước có trên 100 cơ sở giáo dục chuyên biệt cho trẻ em bị khuyết tật, tàn tật về nghe, nói, nhìn với khoảng 4000 em, 67.000 trẻ em được trợ giúp trong việc phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, 32.000 trẻ em được trợ cấp học tập trong các lớp học và hàng chục nghìn lượt trẻ em được điều trị, chữa trị các khuyết tật và được học nghề, tạo việc làm phù hợp. Đưa tỷ lệ trẻ em khuyết tật, tàn tật được trợ giúp trong việc điều trị, phục hồi chức năng, giáo dục, học nghề và tạo việc làm đạt khoảng 45-55% số trẻ em khuyết tật, tàn tật.
Công tác phòng ngừa, ngăn chặn và trợ giúp trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em là nạn nhân của chất độc hoá học, trẻ em nhiễm HIV/AIDS, trẻ em bị xâm hại tình dục, trẻ em nghiện ma tuý, trẻ em phải làm việc nặng nhọc, nguy hiểm, tiếp xúc với chất độc hại và trẻ em phải làm việc xa gia đình được các ngành, các cấp, đoàn thể xã hội quan tâm và trợ giúp, góp phần giúp trẻ em giảm nhẹ tổn thương về thể chất, tinh thần và có cơ hội hoà nhập với gia đình, cộng đồng.
Đến năm 2008 số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là 1.641.656 em, chiếm 6,55% tổng số trẻ em dưới 16 tuổi. Nếu tính cả bốn nhóm đối tượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khác (trẻ em bị buôn bán, bắt cóc; trẻ em bị ngược đãi, bạo lực; trẻ em sống trong gia đình nghèo và trẻ em bị tai nạn thương tích thì tổng số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là 4.697.042 em, chiếm 20,31% tổng số trẻ em dưới 16 tuổi. 
Công tác BVCSGD trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được tổ chức thực hiện theo các chương trình, dự án và đang được triển khai thuận lợi, theo hướng phấn đấu bảo đảm cho đa số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được trợ giúp phù hợp theo từng đối tượng cụ thể. 
	2. Tồn tại, hạn chế
Tình trạng trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng vẫn còn cao, trung bình gần 30% (nhất là tại các tỉnh Tây Nguyên và miền núi phía Bắc). Số trẻ nhiễm HIV/AIDS, tính đến tháng 12-2007, trẻ dưới 13 tuổi chiếm 1,7% (khoảng 2.700 em); trẻ từ 13 - 19 tuổi chiếm 4,5% (khoảng 7.000 em); khoảng 22.000 trẻ mồ côi do bố, mẹ chết bởi HIV/AIDS. Tai nạn thương tích trẻ em xảy ra do rất nhiều nguyên nhân, đặc biệt là tai nạn giao thông (27%), chết đuối (23%) và ngộ độc. Trong khi đó, chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho trẻ em tại tuyến cơ sở chưa đáp ứng nhu cầu. Một số loại bệnh tật của trẻ em ở lứa tuổi học đường như cận thị, cong vẹo cột sống, rối nhiễu tâm trí... chưa được kiểm soát. Công tác y tế học đường mặc dù có chỉ đạo nhưng chưa thực hiện được nhiều. Phần lớn các trường học còn thiếu các công trình cấp nước sạch và công trình vệ sinh có nhưng không đáp ứng được nhu cầu của trẻ em. 
Một số nhóm đối tượng trẻ em đặc biệt chưa được đưa vào Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, như trẻ em bị lạm dụng, bạo lực, trẻ em bị tai nạn thương tích, trẻ em bị ảnh hưởng từ các vụ ly hôn, con nuôi, trẻ em di cư, bị mua bán, trẻ em sống trong các hộ nghèo...Vấn đề truyền thông giáo dục, việc phổ biến kỹ năng bảo vệ và chăm sóc trẻ em còn thiếu chiều sâu, đặc biệt là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Trẻ em chưa có nhiều kỹ năng để tự bảo vệ mình, đặc biệt các khuyến cáo của Nhà nước chậm đến từng gia đình, trẻ em. Kỹ năng làm việc với trẻ em của đội ngũ cán bộ làm việc liên quan tới trẻ em, đặc biệt trẻ em vi phạm pháp luật còn hạn chế.
Kinh tế – xã hội nước ta tiếp tục biến động nhanh và phức tạp hơn do khủng hoảng tài chính – kinh tế thế giới và những tác động tiêu cực của quá trình hội nhập kinh tế, lạm phát tăng cao, thiên tai nặng nề, ảnh hưởng đến an sinh xã hội, trong đó trẻ em là đối tượng dễ bị tác động và để lại hậu quả lâu dài nhất. 
Việt Nam vẫn là một nước đang phát triển, mức thu nhập bình quân đầu người thấp, tình trạng đói nghèo vẫn tồn tại ở diện rộng và còn khoảng cách đáng kể giữa các vùng miền đang ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của trẻ em. Mặt trái của nền kinh tế thị trường cùng với quá trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế đã làm gia tăng hiện tượng trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt như: trẻ em lang thang, trẻ em sử dụng ma tuý, trẻ em bị lạm dụng và xâm hại, trẻ em bị buôn bán, trẻ em bị nhiễm hoặc bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS, trẻ em bị tai nạn thương tích, trẻ em vi phạm pháp luật… 
Hệ thống luật pháp, chính sách và khung pháp lý để bảo vệ, chăm sóc trẻ em chưa đầy đủ, đồng bộ. Chế tài xử phạt các hành vi vi phạm quyền trẻ em chưa đủ mạnh. Một số nhóm đối tượng trẻ em đặc biệt chưa được đưa vào Luật Bảo vệ và chăm sóc trẻ em, như trẻ em bị lạm dụng, bạo lực, trẻ em bị tai nạn thương tích, trẻ em bị ảnh hưởng từ các vụ ly hôn, con nuôi, trẻ em di cư, bị buôn bán, trẻ em sống trong các hộ nghèo... Thiếu các số liệu đáng tin cậy liên quan đến trẻ em cần được bảo vệ đặc biệt. Thiếu các quy trình tư pháp thân thiện với trẻ em. Vấn đề truyền thông giáo dục, việc phổ biến kỹ năng bảo vệ và chăm sóc trẻ em còn thiếu chiều sâu, đặc biệt là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Hệ thống dịch vụ bảo vệ, chăm sóc trẻ em chưa đủ để đáp ứng các nhu cầu trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Công tác truyền thông, giáo dục pháp luật về bảo vệ, chăm sóc trẻ em chưa sâu rộng, chưa thường xuyên liên tục và hiệu quả tác động thay đổi hành vi về công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em còn hạn chế; phương pháp tiếp cận dựa trên quyền trẻ em chưa được thực hiện rộng rãi, sự tham gia của trẻ em chưa thực sự được phát huy.Ý thức chấp hành pháp luật về bảo vệ, chăm sóc trẻ em của một bộ phận cán bộ, cha mẹ, giáo viên và công dân chưa tốt; kiến thức, kỹ năng bảo vệ, chăm sóc trẻ em của nhiều gia đình và kỹ năng tự bảo vệ của trẻ em chưa đầy đủ và cập nhật. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế và phân tán.
Chưa có một cơ quan đầu mối hoặc chủ trì chịu trách nhiệm chung về tất cả các khía cạnh của công tác bảo vệ trẻ em trên toàn quốc. Đội ngũ cán bộ chuyên trách về trẻ em, gia đình và cộng đồng ở tất cả các cấp vẫn còn thiếu về số lượng và yếu về năng lực và không ổn định, nhất là sau sự điều chỉnh cơ cấu tổ chức hệ thống cán bộ ở cơ sở cho đến nay vẫn còn nhiều nơi chưa kiện toàn dẫn đến việc bảo vệ, chăm sóc trẻ em ở cơ sở, cộng đồng khó triển khai, thực hiện. Đến năm 2008, tại cấp xã/phường của cả nước chỉ có khoảng 9.974 cán bộ làm công tác về CSBVTE trong đó, có chưa đến 1% cán bộ chuyên trách về công tác CSBVTE, còn lại hầu hết là do cán bộ lao động - xã hội, cán bộ văn hóa xã hội, cán bộ dân số kiêm nhiệm, dẫn đến việc đầu tư về thời gian và công sức cho công tác CSBVTE còn rất hạn chế, không được chú trọng đào tạo lại hay đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực CSBVTE. Mặc dù nhà nước, các ngành, các cấp đã liên tục nỗ lực thực hiện các hành động CSBVTE từ việc xây dựng chính sách chủ trương, chương trình hành động, dự án, kế hoạch, thành lập tổ chức bộ máy… nhưng cho đến nay tất cả các khâu trọng yếu trên vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập.

Phần thứ hai
NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA 
LUẬT BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM NĂM 2004
I. NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG
1. Khái niệm trẻ em
Điều 1 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định: “Trẻ em quy định trong Luật này là công dân Việt Nam dưới mười sáu tuổi”. Theo quy định, trẻ em có hai đặc trưng, một là công dân Việt Nam và hai là độ tuổi được xác định là dưới 16. Như vậy, những người có quốc tịch Việt Nam dưới 16 tuổi là đối tượng điều chỉnh của Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em Việt Nam.
Quy định này kế thừa Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 1991, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hai khái niệm “Trẻ em” theo luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và khái niệm “Người chưa thành niên” quy định tại Bộ luật dân sự năm 2005. Điều 18 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: “Người từ đủ mười tám tuổi trở lên là người thành niên. Người chưa đủ mười tám tuổi là người chưa thành niên”.
  Hai khái niệm này không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Người chưa thành niên gồm có trẻ em (người dưới 16 tuổi) và nhóm người từ 16 đến dưới 18 tuổi. Điều này có nghĩa là: Tất cả trẻ em công dân Việt Nam đều là người chưa thành niên nhưng không phải tất cả người chưa thành niên đều là trẻ em. 
2. Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng
2.1. Phạm vi điều chỉnh
Trẻ em là công dân và trẻ em có các quan hệ dân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá và xã hội. Như vậy, muốn điều chỉnh các quan hệ của trẻ em trong khi hệ thống pháp luật hiện hành đã điều chỉnh các quan hệ dân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá và xã hội của công dân thì Luật về trẻ em phải tập hợp tất cả các quy định để điều chỉnh toàn diện các quan hệ của trẻ em. Cách tiếp cận này làm cho Luật về trẻ em trở nên đồ sộ, làm tản mạn các nội dung điều chỉnh và luôn phải thay đổi mỗi khi văn bản quy phạm pháp luật liên quan có thay đổi.
Xuất phát từ đặc điểm cơ bản của trẻ em, những người chưa phát triển đầy đủ toàn diện về thể lực và trí tuệ, chưa tự thực hiện được các quyền của mình thì các quy định của pháp luật phải tập trung vào những nội dung cơ bản, đặc thù nhằm vào việc phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và tinh thần của trẻ em, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai thực hiện trên thực tế. Cách tiếp cận này làm cho Luật về trẻ em trở nên ngắn gọn, ổn định trong thời gian dài, tập trung vào những nội dung đặc thù và những chính sách, biện pháp cụ thể đối với từng chủ thể trong xã hội mà hệ thống pháp luật hiện hành chưa điều chỉnh. Đối với những nội dung, những quan hệ của trẻ em mà các luật khác đã quy định  thì Luật về trẻ em chỉ quy định dưới dạng nguyên tắc nhằm thể hiện tính toàn diện trong các quan hệ của trẻ em.
Với ý nghĩa đó, Luật về trẻ em được giới hạn trong phạm vi nhất định với nội dung cơ bản, đặc thù đối với trẻ em và trách nhiệm cụ thể của từng chủ thể, nên tên gọi là "Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em". Phạm vi điều chỉnh được xác định tại Khoản 1 Điều 2 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, cụ thể là: "Luật này quy định các quyền cơ bản, bổn phận của trẻ em; trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em".
2.2. Đối tượng áp dụng
Khoản 2 Điều 2 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định: "Luật này được áp dụng đối với cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân, gia đình và công dân Việt Nam (sau đây gọi chung là cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân); tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam; trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc gia nhập có quy định khác thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó."
Theo quy định, đối tượng áp dụng của Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là rất rộng, bao gồm mọi cơ quan, tổ chức của Việt Nam, tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, mọi công dân Việt Nam và người nước ngoài cư trú tại Việt Nam. Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thực hiện các quy định của Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể được tiến hành trực tiếp hoặc gián tiếp. 
Bảo vệ trẻ em là bảo đảm cho trẻ em được hưởng và thực hiện các quyền, bổn phận của mình và phòng ngừa để trẻ em không bị rơi vào hòan cảnh đặc biệt; ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm quyền, bổn phận của trẻ em theo quy định của pháp luật. Chăm sóc trẻ em là hoạt động nhằm nhận biết và đáp ứng nhu cầu về vật chất và tinh thần để bảo đảm sự phát triển thể chất và nhân cách của trẻ em. Giáo dục trẻ em là việc cung cấp và hướng dẫn tri thức, kỹ năng, niềm tin, thẩm mỹ, truyền thống, đạo đức, pháp luật cho trẻ em thông qua giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.
Một đối tượng áp dụng quan trọng của Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đó là trẻ em, người được hưởng các quyền và thực hiện bổn phận, người chịu sự điều chỉnh trực tiếp các quy định của Luật. Tuy nhiên, do phạm vi cư trú và hoàn cảnh khác nhau mà mức độ được hưởng các quyền và thực hiện bổn phận của mỗi nhóm trẻ em là khác nhau. 
3. Nguyên tắc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
Mặc dù công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã đạt được nhiều tiến bộ quan trọng, song những quan niệm truyền thống về vị trí phụ thuộc của trẻ em trong xã hội và những vấn đề bức xúc trước mắt của cuộc sống hàng ngày là một rào cản đối với bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Vì vậy, việc quy định các nguyên tắc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em để mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân luôn quan tâm, vận dụng và thực hiện trong các hoạt động xã hội và sinh hoạt hàng ngày, góp phần bảo đảm cho trẻ em một tương lai tốt đẹp hơn.
3.1. Không phân biệt đối xử với trẻ em
Điều 4 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em, không phân biệt gái, trai, con trong giá thú, con ngoài giá thú, con đẻ, con nuôi, con riêng, con chung; không phân biệt dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần, địa vị xã hội, chính kiến của cha mẹ hoặc người giám hộ, đều được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục, được hưởng các quyền theo quy định của pháp luật”.
Mọi người đều được hưởng các quyền công dân, bình đẳng trước pháp luật và có quyền được pháp luật bảo vệ một cách bình đẳng mà không có bất kỳ sự phân biệt nào. Quyền bình đẳng được pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia công nhận và bảo vệ, nhưng để thực hiện được quyền bình đẳng là cả một quá trình đấu tranh bền bỉ, lâu dài của nhân loại nói chung và của nhân dân ta nói riêng trong suốt chiều dài lịch sử. Với ý nghĩa đó, bình đẳng, không phân biệt đối xử với trẻ em, dù mỗi trẻ em có đặc điểm và hoàn cảnh xuất thân khác nhau đã trở thành nguyên tắc mang tính chân lý của công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Trong thực tế cuộc sống hàng ngày, những phong tục, tập quán và quan hệ đạo đức chịu ảnh hưởng của nho giáo vẫn chi phối tâm lý và hành vi của người dân, đối xử phân biệt giữa con gái và con trai, con trong giá thú và con ngoài giá thú, con đẻ và con nuôi, con chung và con riêng. Vì vậy, bảo đảm cho mọi trẻ em được bình đẳng, không phân biệt đối xử và đều được hưởng các quyền trẻ em phải được coi là việc làm thường xuyên của mọi công dân, gia đình, Nhà nước và xã hội.
3.2. Tôn trọng và thực hiện các quyền của trẻ em
Khoản 1 Điều 6 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Các quyền của trẻ em phải được tôn trọng và thực hiện”. Trẻ em là công dân và trẻ em có các quyền con người, nhưng khả năng thực hiện lại phụ thuộc vào từng lứa tuổi trẻ em. Do đó, trẻ em trở thành chủ thể của các quyền trẻ em.
Song quan niệm truyền thống về trẻ em - đối tượng chưa đủ năng lực hành vi dân sự, vẫn được coi như là một đối tượng mà gia đình, Nhà nước và xã hội cần phải hỗ trợ và bảo vệ, chăm sóc đặc biệt. Vì vậy, nguyên tắc tôn trọng và thực hiện các quyền trẻ em sẽ làm thay đổi quan niệm coi trẻ em là đối tượng phụ thuộc sang quan niệm mới "trẻ em là chủ thể của các quyền".
Đồng thời, để thực hiện nghiêm chỉnh nguyên tắc tôn trọng và thực hiện các quyền trẻ em, Khoản 2 Điều 6 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Mọi hành vi vi phạm quyền của trẻ em, làm tổn hại đến sự phát triển bình thường của trẻ em đều bị nghiêm trị theo quy định của pháp luật". Việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm quyền trẻ em nhằm bảo đảm cho trẻ em được hưởng các quyền trẻ em và được sống trong môi trường an toàn và lành mạnh.
3.3. Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội
Khoản 1 Điều 5 luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, Nhà nước, xã hội và công dân…”. Nguyên tắc này xuất phát từ đặc điểm của trẻ em, những người chưa phát triển đầy đủ về thể chất và trí tuệ, chưa có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, chưa đủ điều kiện để tự quyết định quyền của mình và đòi hỏi gia đình, Nhà nước và xã hội phải có sự bảo vệ, chăm sóc đặc biệt, phải tạo cơ hội thuận lợi cho việc thực hiện quyền trẻ em. Do đó, quyền của trẻ em làm phát sinh nghĩa vụ của người lớn, đó là đặc thù của Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Mặt khác, trẻ em không phải là đối tượng tách biệt, trẻ em luôn gắn chặt trong đời sống của mỗi gia đình, gắn chặt với những yêu cầu và nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của đất nước mà các cơ quan, tổ chức, đoàn thể xã hội có trách nhiệm thi hành. Vì vậy, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em không chỉ riêng của một cá nhân, cơ quan, tổ chức mà là trách nhiệm của toàn xã hội; nhưng trách nhiệm trước tiên phải thuộc về gia đình và là trách nhiệm của nhà trường, cộng đồng, xã hội và nhà nước.
Đồng thời Khoản 2 Điều 5 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện để cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân ở trong nước và nước ngoài góp phần vào sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em". Quy định này nhằm huy động mọi lực lượng xã hội được góp phần vào sự nghiệp cao quý này.
3.4. Dành lợi ích tốt nhất cho trẻ em
Khoản 1 Điều 5 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “… Trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân có liên quan đến trẻ em thì lợi ích của trẻ em phải được quan tâm hàng đầu”.  Nguyên tắc này xuất phát từ ý tưởng chiến lược phát triển con người, với "Trẻ em là hạnh phúc của gia đình, tương lai của đất nước, là lớp người kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; hãy bảo đảm cho trẻ em một tương lai tốt đẹp hơn”.
Mọi người trong tất cả những hành động của mình, dù là quản lý nhà nước, quản lý xã hội, thực hiện nhiệm vụ quyền hạn trong xã hội hoặc trong sinh hoạt thường ngày thì lợi ích tốt nhất của trẻ em phải được quan tâm hàng đầu.
Dành lợi ích tốt nhất để trẻ em được hưởng và thực hiện quyền, bổn phận và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức để trẻ em chuẩn bị đầy đủ hành trang của một chủ nhân tương lai trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Đó không chỉ thể hiện tình cảm và đạo lý, mà là trách nhiệm của các tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể, gia đình, công dân và toàn xã hội.
3.5. Trẻ em thuộc diện chính sách xã hội, có hoàn cảnh đặc biệt được trợ giúp
Trẻ em thuộc diện chính sách xã hội, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là trẻ em có những yếu thế nhất định về thể chất, tinh thần và không đủ cơ hội để thực hiện các quyền của mình. Do đó, trợ giúp trẻ em thuộc diện chính sách xã hội, có hoàn cảnh đặc biệt đã trở thành đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc, là việc làm từ thiện và là trách nhiệm của Nhà nước và xã hội.
Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và các văn bản pháp luật hiện hành có liên quan đã có nhiều quy định về chính sách, chế độ của Nhà nước và chính sách khuyến khích cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia trợ giúp trẻ em thuộc diện chính sách xã hội, có hoàn cảnh đặc biệt bằng những hình thức phù hợp. Nguyên tắc của công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là phải bảo đảm cho mọi trẻ em thuộc chính sách xã hội, có hoàn cảnh đặc biệt được trợ giúp phù hợp để khắc phục những yếu thế về thể chất, tinh thần và tạo cơ hội hoà nhập với gia đình, cộng đồng để thực hiện các quyền trẻ em.
4. Các hành vi bị nghiêm cấm
Hệ thống pháp luật hiện hành đã có nhiều quy định nghiêm cấm các hành vi vi phạm quyền con người, trong đó có quyền trẻ em và quy định các biện pháp chế tài đối với các hành vi vi phạm đó. Song trên thực tế, một số hành vi vi phạm quyền trẻ em chưa được xử lý kịp thời, nghiêm minh, một số hành vi vi phạm quyền trẻ em chưa có biện pháp chế tài để xử lý, dẫn đến hiệu lực thi hành pháp luật chưa cao.
Mặt khác, từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, một bộ phận nhân dân mải lo kiếm sống làm giàu đã sao nhãng việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, làm tổn hại đến quyền, lợi ích và sự phát triển bình thường về thể chất, trí tuệ, tinh thần của nhiều trẻ em. Một bộ phận nhân dân chạy theo lối sống thực dụng đã lợi dụng trẻ em để trục lợi, xô đẩy trẻ em rơi vào tệ nạn xã hội, ép buộc trẻ em làm những việc trái pháp luật. Một số hành vi vi phạm quyền trẻ em mới phát sinh và có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây chưa được pháp luật hiện hành điều chỉnh kịp thời.
Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định 10 nhóm hành vi bị nghiêm cấm nhằm bảo đảm cho trẻ em được sống trong môi trường an toàn và lành mạnh. Đây là 10 nhóm hành vi vi phạm quyền trẻ em đặc thù đối với việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Ngoài 10 nhóm hành vi được quy định, các hành vi vi phạm khác làm tổn hại đến quyền và lợi ích của trẻ em đã được quy định và bị xử lý theo quy định của pháp luật hiện hành.
4.1. Bỏ rơi trẻ em
Khoản 1 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi cha mẹ bỏ rơi con, người giám hộ bỏ rơi trẻ em được mình giám hộ". Theo quy định, hành vi bỏ rơi trẻ em cần được quy định chi tiết và người giám hộ được xác định rõ, làm cơ sở cho việc thực hiện trên thực tế.
4.2. Các hành vi liên quan đến trẻ em lang thang
Khoản 2 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Nghiêm cấm các hành vi dụ dỗ, lôi kéo trẻ em đi lang thang; lợi dụng trẻ em lang thang để trục lợi
Theo từ điển tiếng Việt "trục lợi là việc kiếm lợi cho riêng mình một cách không chính đáng". Như vậy, hành vi tập hợp, chứa chấp trẻ em lang thang có mục đích trục lợi thì bị nghiêm cấm. Việc xác định mục đích trục lợi phải thông qua kết quả của việc thực hiện hành vi, kết quả đó xác định là có đem lại lợi ích vật chất trực tiếp hoặc gián tiếp cho người có hành vi hay không.
4.3. Các hành vi liên quan đến ma túy, đánh bạc, chất kích thích
Khoản 3 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi dụ dỗ, lừa dối, ép buộc trẻ em mua, bán, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma tuý; lôi kéo trẻ em đánh bạc; bán, cho trẻ em sử dụng rượu, bia, thuốc lá và chất kích thích khác có hại cho sức khoẻ”. 
Trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay, việc quy định cấm bán cho trẻ em rượu, bia, thuốc lá có thể chưa được thông suốt trong nhận thức của một bộ phận nhân dân vì nhiều lý do khác nhau. Song, trẻ em còn ngây thơ, trong trắng và với nguyên tắc dành lợi ích tốt nhất cho trẻ em thì quy định cấm bán cho trẻ em rượu, bia, thuốc lá là cần thiết. Để quy định này đi vào cuộc sống, đòi hỏi cha mẹ, người lớn và xã hội phải thay đổi nhận thức, chấp nhận và thực hiện các hành vi theo quy định của pháp luật.
4.4. Các hành vi xâm hại tình dục trẻ em
Khoản 4 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi dụ dỗ, lừa dối, dẫn dắt, chứa chấp, ép buộc trẻ em hoạt động mại dâm; xâm hại tình dục trẻ em”. 
Xâm hại tình dục trẻ em là hành vi có chủ ý để làm hài lòng, thỏa mãn nhu cầu tình dục của một người đối với trẻ em. Đây là hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức xã hội. Hành vi xâm hại tình dục trẻ em bao gồm các hành vi phạm tội (hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu với trẻ em) và các hành vi khiêu dâm, quấy rối tình dục trẻ em. Nhiều quốc gia trên thế giới quy định nghiêm cấm các hành vi quấy rối tình dục trẻ em (cho trẻ em tiếp xúc với ấn phẩm có nội dung khiêu dâm, sử dụng trẻ em trong ấn phẩm khiêu dâm, có lời nói hoặc hành động kích động tình dục trẻ em).
4.5. Các hành vi liên quan đến văn hóa phẩm, đồ chơi của trẻ em
Khoản 5 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Nghiêm cấm các hành vi lợi dụng, dụ dỗ, ép buộc trẻ em mua, bán, sử dụng văn hoá phẩm kích động bạo lực, đồi trụy; làm ra, sao chép, lưu hành, vận chuyển, tàng trữ văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em; sản xuất, kinh doanh đồ chơi, trò chơi có hại cho sự phát triển lành mạnh của trẻ em”. 
4.6. Các hành vi xâm phạm thân thể, nhân phẩm trẻ em
Khoản 3 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi hành hạ, ngược đãi, làm nhục, chiếm đoạt, bắt cóc, mua, bán, đánh tráo trẻ em; lợi dụng trẻ em vì mục đích trục lợi; xúi giục trẻ em thù ghét cha, mẹ, người giám hộ hoặc xâm phạm tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của người khác”. 
4.7. Các hành vi lạm dụng lao động trẻ em
Khoản 7 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi lạm dụng lao động trẻ em, sử dụng trẻ em làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với chất độc hại, làm những công việc khác trái với quy định của pháp luật về lao động”. 
Lạm dụng lao động trẻ em là việc sử dụng trẻ tham gia vào họat động kinh tế, làm ảnh hưởng đến việc học tập, vui chơi, sự phát triển của trẻ em, bắt trẻ em làm việc quá sớm, quá thời gian làm ảnh hưởng đến việc phát triển về thể lực, trí lực và nhân cách của trẻ em, thậm chí là bắt trẻ em phải làm những công việc nặng nhọc, nguy hiểm, tiếp xúc với chất độc hại, những công việc trái với quy định của pháp luật, không trả công hoặc trả công tương xứng với lao động bỏ ra của trẻ em. Lạm dụng lao động trẻ em cũng có thể xảy ra ngay tại gia đình.
4.8. Các hành vi cản trở việc học tập của trẻ em
Khoản 8 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi cản trở việc học tập của trẻ em”. 
4.9. Các hành vi đối với trẻ em vi phạm pháp luật
Khoản 9 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi áp dụng biện pháp có tính chất xúc phạm, hạ thấp danh dự, nhân phẩm hoặc dùng nhục hình đối với trẻ em vi phạm pháp luật”. 
4.10. Các hành vi bảo đảm môi trường an toàn cho trẻ em
Khoản 10 Điều 7 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nghiêm cấm các hành vi đặt cơ sở sản xuất, kho chứa thuốc trừ sâu, hoá chất độc hại, chất dễ gây cháy nổ gần cơ sở nuôi dưỡng trẻ em, cơ sở giáo dục, y tế, văn hoá, điểm vui chơi, giải trí của trẻ em”. 
Phạm vi bảo đảm an toàn không gây ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc không gây thiệt hại đến tính mạng trẻ em tùy thuộc vào tính chất hóa học của từng lọai thuốc trừ sâu, hóa chất độc hại, chất dễ gây cháy nổ và khối lượng của từng loại hóa chất đó. Phạm vi gây ảnh hưởng được xác định theo diện tích trong chu vi chịu sự ảnh hưởng tính từ cơ sở sản xuất, kho chứa ra diện tích xung quanh nếu cơ sở sản xuất, kho chứa đó xảy ra sự cố. Đồng thời quy định này còn phải căn cứ vào các quy định khác có liên quan đến pháp luật bảo vệ môi trường, pháp luật phòng cháy, chữa cháy...
5. Trách nhiệm quản lý nhà nước
Điều 8 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định có tính nguyên tắc về trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Khoản 1 quy định "Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em". Khoản 2 Điều 8 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em giúp Chính phủ thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình; chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em".
Theo quy định, Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em thực hiện hai chức năng là quản lý nhà nước và điều phối tổ chức thực hiện bằng việc chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Quy định này xuất phát từ việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của tòan xã hội, đồng thời trẻ em là một công dân và chịu sự điều chỉnh của các ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế đối với công dân.
Khoản 3 Điều 8 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông), Uỷ ban Thể dục Thể thao (nay thuộc Bộ Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch), Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội và các bộ, ngành có liên quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em theo sự phân công của Chính phủ".
Khoản 4 Điều 8 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Uỷ ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ở địa phương theo sự phân cấp của Chính phủ". 
6. Nguồn tài chính
Điều 9 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nguồn tài chính cho công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em bao gồm ngân sách nhà nước, viện trợ quốc tế, ủng hộ của cơ quan, tổ chức, cá nhân ở trong nước, nước ngòai và các nguồn thu hợp pháp khác". Theo quy định, phạm vi nguồn tài chính khá rộng, được huy động và sử dụng theo quy định của Luật ngân sách.
Việc huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài chính ở trong nước và ngoài nước cho công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có ý nghĩa quan trọng đến việc thực hiện các quyền cơ bản của trẻ em, góp phần trợ giúp trẻ em có HCĐB được giải quyết, giảm nhẹ tổn thương về thể chất, tinh thần, được phục hồi sức khỏe, tinh thần và giáo dục đạo đức, hòa nhập với gia đình, cộng đồng, góp phần cải thiện chất lượng sống của trẻ em và tạo điều kiện cho trẻ em phát triển toàn diện, trở thành công dân là chủ nhân tương lai của đất nước.
7. Hợp tác quốc tế
Khoản 1 Điều 10 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về nguyên tắc hợp tác quốc tế về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, cụ thể là "Nhà nước có chính sách mở rộng hợp tác quốc tế về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em với các nước, tổ chức quốc tế trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng chủ quyền, phù hợp với pháp luật mỗi nước và thông lệ quốc tế". Quy định này xuất phát từ phạm vi, tính chất của công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là rất rộng lớn và yêu cầu mở rộng hợp tác quốc tế, nhưng vẫn phải bảo đảm nguyên tắc cơ bản của quốc gia, dân tộc.
Khoản 2 Điều 10 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về các nội dung hợp tác quốc tế về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, cụ thể là "Xây dựng và thực hiện các chương trình, dự án, hoạt động về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em" (Điểm a); "Tham gia các tổ chức quốc tế; ký kết, gia nhập các điều ước quốc tế về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em" (Điểm b); "Nghiên cứu, ứng dụng khoa học và chuyển giao công nghệ hiện đại phục vụ công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em" (Điểm c); "Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực; trao đổi thông tin và kinh nghiệm về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em" (Điểm d).
Trên thực tế, nội dung hợp tác quốc tế đã được triển khai thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau thông qua các chương trình, dự án, trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật với các tổ chức quốc tế, các Chính phủ, tổ chức phi Chính phủ đối với nhiều cơ quan, tổ chức của nước ta. Đặc biệt, sự hợp tác trong việc ứng dụng khoa học và chuyển giao công nghệ trong việc tổ chức thực hiện việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, đã giúp chúng ta tiếp cận được những mô hình, kinh nghiệm và cách làm có hiệu quả của các nước.
Khoản 3, 4 Điều 10 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, cụ thể là "Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện để người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức cá nhân nước ngoài tham gia công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em" (Khoản 3); "Các tổ chức quốc tế liên quan đến bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ở nước ngoài được hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam" (Khoản 4).

II. CÁC QUYỀN CƠ BẢN VÀ BỔN PHẬN CỦA TRẺ EM
Trẻ em là công dân và trẻ em có các quyền công dân được Hiến pháp và pháp luật quy định. Hiến pháp năm 1992 được sửa đổi, bổ sung tại Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 10 đã dành Chương V với 34 điều quy định các quyền và nghĩa vụ về dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa của công dân. Công ước quyền trẻ em với 54 điều quy định các quyền trẻ em theo bốn nhóm quyền là: quyền được sống còn, quyền được bảo vệ; quyền được phát triển và quyền được tham gia. Cộng đồng quốc tế đã thừa nhận quyền trẻ em và kêu gọi các quốc gia bảo đảm quyền của trẻ em như là quyền của con người chưa phát triển về thể lực, trí tuệ và kêu gọi toàn thể nhân loại hãy bảo đảm cho tất cả trẻ em một tương lai tốt đẹp hơn.
Song trẻ em là người chưa phát triển toàn diện về thể lực và trí tuệ, chưa có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Do đó, để trẻ em làm chủ các quyền phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em thì Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định các quyền cơ bản và bổn phận của trẻ em, trong đó lựa chọn 10 nhóm quyền cơ bản nhất, đặc trưng nhất đối với trẻ em. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để trẻ em dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện và tập trung vào những quyền cơ bản gắn liền với cuộc sống hàng ngày của trẻ em. Việc thực hiện đầy đủ, hợp lý các quyền cơ bản và bổn phận của trẻ em sẽ tạo cơ hội để trẻ em được phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.
1. Quyền được khai sinh và có quốc tịch
Khoản 1 Điều 11 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em có quyền được khai sinh và có quốc tịch”.  Theo quy định của pháp luật thì “Cá nhân khi sinh ra có quyền được khai sinh" (Điều 29 Bộ Luật Dân sự năm 2005).
Đăng ký khai sinh nhằm xác định họ, tên, chữ đệm, ngày, tháng, năm sinh, giới tính, dân tộc, quốc tịch, quan hệ cha, mẹ, con của một người mà được pháp luật công nhận và làm căn cứ pháp lý chứng minh đó là một cá nhân, một chủ thể riêng biệt trong xã hội. Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc của một cá nhân. Mọi hồ sơ, giấy tờ của cá nhân có nội dung ghi về họ, tên, chữ đệm, ngày, tháng, năm sinh, giới tính, dân tộc, quốc tịch, quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với Giấy khai sinh của người đó.
Việc đăng ký khai sinh cho trẻ em thuộc trách nhiệm của cha mẹ, người giám hộ của trẻ em. Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em; vận động cha mẹ, người giám hộ khai sinh cho trẻ em đúng thời hạn. Trong trường hợp thiếu hồ sơ, thủ tục, người có thẩm quyền đăng ký khai sinh phải hướng dẫn, không được gây khó khăn, phiền hà đối với người đi khai sinh. 
Người trực tiếp giúp Uỷ ban nhân dân cấp xã thực hiện đăng ký khai sinh là cán bộ Tư pháp hộ tịch có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ, xác minh, kiểm tra, làm thủ tục đăng ký khai sinh; thường xuyên kiểm tra, đăng ký khai sinh kịp thời; phổ biến, vận động nhân dân chấp hành các quy định của pháp luật về hộ tịch. Đối với những khu vực có điều kiện đi lại khó khăn, cán bộ hộ tịch tư pháp phải có lịch định kỳ đến tận nhà dân để đăng ký khai sinh cho trẻ em.
Đối với những trẻ em của hộ nghèo, Nhà nước có chính sách ưu tiên không phải nộp lệ phí đăng ký khai sinh. 
Cơ quan Dân số, Gia đình và Trẻ em các cấp chủ trì, phối hợp với cơ quan Tư pháp cùng cấp tuyên truyền, hướng dẫn, giúp đỡ cha mẹ, người giám hộ để họ khai sinh cho trẻ em đúng thời hạn.
1.1. Quyền có họ, tên
Khoản 1 Điều 28 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định “Cá nhân có quyền có họ, tên. Họ, tên của một người được xác định theo họ, tên khai sinh của người đó”. Với ý nghĩa đó, quyền được khai sinh là quyền đầu tiên của trẻ em. Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày sinh thì trẻ em phải được khai sinh, phải có họ, tên của mình; đối với các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, thì thời hạn trên không quá 60 ngày.
1.2. Quyền có quốc tịch
Khoản 1 Điều 11 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định: “Trẻ em có quyền được khai sinh và có quốc tịch”. Quy định này phù hợp với quy định tại Điều 45 Bộ luật dân sự năm 2005 “Cá nhân có quyền có quốc tịch. Việc công nhận, thay đổi, nhập quốc tịch, thôi quốc tịch Việt Nam được thực hiện theo quy định của pháp luật về quốc tịch”. Vì vậy, mọi trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam đều phải được xác định rõ quốc tịch và có quyền có quốc tịch.
1.3. Miễn phí đăng ký khai sinh
Khoản 3 Điều 23 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em của hộ nghèo không phải nộp lệ phí đăng ký khai sinh”. Quy định này là một chính sách mới nhằm giải quyết khó khăn của những hộ nghèo không có điều kiện nộp lệ phí đăng ký khai sinh.
Việc xác định hộ nghèo gắn liền với việc miễn lệ phí đăng ký khai sinh thuộc thẩm quyền của Uỷ ban nhân dân cấp xã. 
1.4. Xác định cha mẹ cho trẻ em
Khoản 2 Điều 11 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em chưa xác định được cha, mẹ nếu có yêu cầu thì được cơ quan có thẩm quyền giúp đỡ để xác định cha, mẹ theo quy định của pháp luật”.
Việc xác định cha, mẹ, con và đăng ký việc nhận cha, mẹ, con được thực hiện theo Luật hôn nhân và gia đình, Bộ luật tố tụng dân sự và các văn bản pháp luật về hộ tịch.
2. Quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng
Điều 12 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cụ thể hóa quy định tại Hiến pháp năm 1992 về một trong các quyền cơ bản của trẻ em. Đó là “quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng để phát triển thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức”. Trẻ em được chăm sóc, nuôi dưỡng nhằm đáp ứng nhu cầu về vật chất và tinh thần ở mức cao nhất có thể có, với mức sống ngày càng được nâng cao là quyền của trẻ em và mục tiêu phấn đấu chung của gia đình, Nhà nước và xã hội. Điều 65 Hiến pháp năm 1992 ghi nhận "Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục”.
3. Quyền sống chung với cha mẹ
Điều 13 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em có quyền sống chung với cha mẹ. Không ai có quyền buộc trẻ em phải cách ly cha mẹ, trừ trường hợp vì lợi ích của trẻ em”. Theo quy định của pháp luật thì cha mẹ có nghĩa vụ và quyền sống chung với con. Như vậy, cả cha mẹ và con chưa thành niên đều có quyền sống chung, trừ trường hợp vì lợi ích của trẻ em.
Quy định này hoàn toàn phù hợp và cụ thể hóa thêm các quy định tại Luật hôn nhân và gia đình Việt Nam hiện hành. Theo các quy định đó thì: Quyền sống chung với cha mẹ là quyền tự nhiên, tất yếu và bất khả xâm phạm của mọi trẻ em, kể cả trong trường hợp trẻ em là con riêng của vợ hoặc chồng. Trong trường hợp cha mẹ ly hôn, theo quy định tại điều 92 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000, việc giao con chưa thành niên cho cha hoặc mẹ chăm nom, nuôi dưỡng, giáo dục phải căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của trẻ em. Về nguyên tắc, trẻ em dưới ba mươi sáu (36) tháng tuổi phải được giao cho người mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Người không nuôi dưỡng có nghĩa vụ và quyền thăm nom, chăm sóc con và phải có nghĩa vụ đóng góp nuôi dưỡng, giáo dục con. 
Trường hợp trẻ em được nhận làm con nuôi, thì việc giao nhận con nuôi phải tuân theo quy định của pháp luật và phải bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em được nhận làm con nuôi. Việc nhận trẻ em từ đủ chín tuổi trở lên làm con nuôi phải được sự đồng ý của trẻ em đó. Khoản 2 Điều 25 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trường hợp trẻ em được nhận làm con nuôi thì việc giao, nhận trẻ em làm con nuôi, đưa trẻ em ra nước ngoài hoặc từ nước ngoài vào Việt Nam phải tuân theo quy định của pháp luật". 
Không ai có quyền buộc trẻ em phải cách ly cha mẹ trái với ý muốn của cha mẹ và trẻ em, trừ trường hợp người có thẩm quyền thực hiện pháp luật quyết định để bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ em. Người có thẩm quyền quyết định trẻ em phải cách ly cha mẹ trong trường hợp cha mẹ bị hạn chế quyền trông nom, chăm sóc, giáo dục đối với con chưa thành niên hoặc trường hợp cha mẹ đang thi hành án phạt tù tại trại giam thì trẻ em phải sống cách ly cha mẹ. 
4. Quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, nhân phẩm, danh dự
Điều 14 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và danh dự”. Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định về các quyền này của công dân như sau: Khoản 1 Điều 32 quy định "Cá nhân có quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khoẻ, thân thể"; Điều 37 quy định “Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ”. Đây cũng là một trong những quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp năm 1992 ghi nhận "Công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm" (Điều 71).
Các văn bản pháp luật có liên quan đã quy định các quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, nhân phẩm, danh dự và các biện pháp chế tài để bảo đảm quyền này. Chương X Bộ luật hình sự năm 1999 quy định về người chưa thành niên phạm tội; Chương XII quy định về các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của con người trong đó đã thể hiện những quan điểm nhân đạo, chính sách quan tâm bảo vệ trẻ em và quy định những khung hình phạt nghiêm khắc đối với những hành vi của người lớn xâm phạm đến tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của trẻ em. 
Tuy nhiên, trong thực tiễn cuộc sống, trẻ em còn nhỏ tuổi và thường được coi là người phụ thuộc, nên trong quan hệ của gia đình và xã hội, vẫn còn nhiều cha mẹ, anh chị em và người lớn hay coi thường trẻ em, gọi là “trẻ con”, mắng chửi trẻ em đến mức không tôn trọng nhân phẩm, danh dự của trẻ em. Do vậy, cần tăng cường tuyên truyền, vận động nhằm làm thay đổi quan niệm và hành vi đối xử với trẻ em theo hướng tôn trọng quyền này của trẻ em.
5. Quyền được chăm sóc sức khoẻ
Khoản 1 Điều 15 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em có quyền được chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ”. Khoản 1 Điều 1 Luật bảo vệ sức khoẻ nhân dân năm 1989 quy định “Công dân có quyền được bảo vệ sức khoẻ, nghỉ ngơi, giải trí, rèn luyện thân thể; được bảo đảm vệ sinh trong lao động, vệ sinh dinh dưỡng, vệ sinh môi trường và được phục vụ về chuyên môn y tế”.
5.1. Quyền được chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ
Trẻ em có quyền được chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ, quyền này đã được quy định trong Điều 15 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Điều 46 Luật bảo vệ sức khoẻ nhân dân. Khoản 1 Điều 46 Luật bảo vệ sức khoẻ nhân dân năm 1989 quy định "Trẻ em được y tế cơ sở quản lý sức khoẻ, được tiêm chủng phòng bệnh, phòng dịch, được khám bệnh, chữa bệnh". Trách nhiệm thực hiện quyền này của trẻ em trước hết thuộc trách nhiệm của ngành y tế. Ngành y tế có trách nhiệm xây dựng, củng cố mạng lưới y tế từ trung ương đến cơ sở, thực hiện việc khám sức khoẻ định kỳ, từng bước lập sổ theo dõi sức khoẻ cho trẻ em, đặc biệt quan tâm đến trẻ em suy dinh dưỡng, trẻ em khuyết tật, trẻ em tàn tật, trẻ em là nạn nhân của chất độc hoá học, trẻ em nhiễm HIV/AIDS, trẻ em bị xâm hại tình dục, trẻ em nghiện ma tuý và trẻ em bị tai nạn thương tích. Bộ Y tế bảo đảm việc cung ứng các loại thuốc thiết yếu chữa bệnh cho trẻ em; bảo đảm điều kiện và chất lượng khám bệnh, chữa bệnh, đặc biệt là số lượng và chất lượng cán bộ, nhân viên y tế chuyên khoa nhi. Cùng với ngành y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm củng cố và phát triển cơ sở y tế trường học. 
Ngoài ra, cha mẹ, người nuôi dưỡng trẻ em có trách nhiệm thực hiện những quy định về kiểm tra sức khoẻ và tiêm chủng theo kế hoạch của y tế cơ sở, chăm sóc trẻ em khi ốm đau và thực hiện các quyết định của thầy thuốc trong khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em.
Thực hiện các quy định của pháp luật, Bộ Y tế đã xây dựng, tổ chức thực hiện các chương trình y tế quốc gia đạt hiệu quả cao. Trẻ em có biểu đồ theo dõi sự tăng trưởng, được tiêm chủng đầy đủ 6 loại vắc xin chiếm tỷ lệ cao và do đó tỷ lệ chết trẻ em do mắc 6 loại bệnh có vắc xin phòng ngừa giảm rõ rệt. Đã thanh toán được bệnh bại liệt trẻ em và loại trừ uốn ván sơ sinh theo tiêu chuẩn của tổ chức y tế thế giới.
5.2. Trẻ em dưới 6 tuổi được khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền
Khoản 2 Điều 15 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em dưới sáu tuổi được chăm sóc sức khoẻ ban đầu, được khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền tại các cơ sở y tế công lập". Trẻ em dưới sáu tuổi được Nhà nước cấp Thẻ khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền tại các cơ sở y tế công lập (sau đây gọi tắt là Thẻ khám bệnh, chữa bệnh). Đây là phương án thể hiện sự tiến bộ, tính ưu việt của chế độ ta. Thực hiện phương án này thì bất kỳ trẻ em nào dưới sáu tuổi, khi bị ốm đau dù là bệnh nặng hay nhẹ đều được khám bệnh, chữa bệnh và không phải trả tiền tại các cơ sở y tế công lập.
Theo chính sách hiện hành, Nhà nước có chính sách miễn, giảm viện phí, chính sách khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền đối với trẻ em thuộc diện chính sách xã hội, trẻ em của các gia đình nghèo…, nhưng khám bệnh, chữa bệnh theo quy định tại Khoản 2 Điều 15 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em thì có lợi hơn cho trẻ em. 
6. Quyền được học tập
Khoản 1 Điều 16 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em có quyền được học tập”. Pháp luật nước ta đã khẳng định "Học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân". Mọi công dân không phân biệt điều kiện và hoàn cảnh đều được bình đẳng về cơ hội học tập, được tạo điều kiện để ai cũng được học hành. 
Khoản 2 Điều 16 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em học bậc tiểu học trong các cơ sở giáo dục công lập không phải trả học phí”. Theo quy định của pháp luật, giáo dục tiểu học là bậc học bắt buộc đối với mọi trẻ em từ sáu tuổi đến mười bốn tuổi (từ lớp 1 đến lớp 5). Vì vậy " Mọi công dân trong độ tuổi quy định có nghĩa vụ học tập để đạt trình độ giáo dục phổ cập" (Khoản 2 Điều 11 Luật giáo dục năm 2005). Đến năm 2002, đã có 100 % số tỉnh, thành phố hoàn thành giáo dục phổ cập bậc tiểu học và 19 tỉnh, thành phố đạt trình độ giáo dục phổ cập bậc trung học cơ sở.
Pháp luật cũng quy định nhiệm vụ của người học cụ thể, rõ ràng tại Điều 85 Luật giáo dục năm 2005 như sau: “Thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chương trình, kế hoạch giáo dục của nhà trường, cơ sở giáo dục khác" (khoản 1); "Tôn trọng nhà giáo, cán bộ và nhân viên của nhà trường, cơ sở giáo dục khác; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, rèn luyện; thực hiện nội quy, điều lệ nhà trường; chấp hành pháp luật của nhà nước" (khoản 2); "Tham gia lao động và hoạt động xã hội, hoạt động bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi, sức khoẻ và năng lực" (khoản 3); "Giữ gìn, bảo vệ tài sản của nhà trường, cơ sở giáo dục khác" (khoản 4); "Góp phần xây dựng, bảo vệ và phát huy truyền thống của nhà trường, cơ sở giáo dục khác" (khoản 5).
"Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện; có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" (Điều 2 Luật giáo dục năm 2005). Với ý nghĩa đó, trẻ em có quyền được tiếp cận một nền giáo dục cơ bản, có chất lượng để trở thành công dân có đức, có tài, nắm chắc khoa học kỹ thuật và công nghệ mới phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
7. Quyền vui chơi, hoạt động văn hoá, thể thao
Điều 17 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em có quyền vui chơi, giải trí lành mạnh, được hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du lịch phù hợp với lứa tuổi”. Vui chơi giải trí là nhu cầu của con người, song đối với trẻ em thì được pháp luật thừa nhận là một quyền, điều này xuất phát từ đặc điểm của trẻ em và xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. Quyền vui chơi giải trí lành mạnh không những là nhu cầu mà còn là điều kiện để trẻ em phát triển hài hoà  về thể chất và tinh thần. Thực hiện quyền vui chơi, giải trí lành mạnh của trẻ em đòi hỏi phải thay đổi quan niệm cũ coi “vui, chơi, giải trí” là hoạt động của những kẻ “vô công rồi nghề”, những trẻ “hư”, sang quan niệm mới coi vui chơi, giải trí lành mạnh là một yếu tố để trẻ em khôn lớn, phát triển tốt hơn về thể chất và tinh thần. Các quốc gia trên thế giới xác định rằng, trong thời đại văn minh trí tuệ thì mọi người, kể cả trẻ em sẽ phải làm việc nhiều hơn bằng trí óc, làm việc bằng nội lực nhiều hơn lao động chân tay, nên con người sẽ mỏi mệt hơn, căng thẳng hơn, dễ dẫn đến stress hơn thì việc vui chơi, giải trí là liều thuốc bổ tạo nên sự thoải mái về tinh thần, cân bằng về sức khoẻ. Vì vậy, thực hiện quyền vui chơi, giải trí của trẻ em chính là chuẩn bị tâm lý, sự năng động, sự thích nghi trong một xã hội công nghiệp với hoạt động trí óc là chủ yếu.
Vấn đề quan trọng để thực hiện quyền trẻ em về vui chơi, giải trí là việc tổ chức vui chơi, giải trí một cách khoa học, có văn hoá để mọi trẻ em đều được "chơi mà học, học mà chơi" để trẻ phát triển nhân cách toàn diện. Vui chơi, giải trí gắn liền trong học tập, trong hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao ở mọi nơi, mọi lúc phù hợp với từng lứa tuổi của trẻ em. Nâng cao đời sống văn hoá tinh thần của trẻ em và thực hiện quyền trẻ em được hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao là mục tiêu, biện pháp quan trọng của chiến lược con người.
Các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao, vui chơi, giải trí phải hướng vào mục tiêu bồi dưỡng về trí tuệ, thể lực, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, hướng tới chân, thiện, mỹ. Phát huy những giá trị di sản văn hoá, nghệ thuật của dân tộc, đồng thời giáo dục trẻ em chọn lọc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại. Phát hiện và bồi dưỡng kịp thời các năng khiếu, tài năng của trẻ em về văn hoá, văn nghệ, thể thao.
8. Quyền được phát triển năng khiếu
Điều 18 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em có quyền được phát triển năng khiếu. Mọi năng khiếu của trẻ em đều được khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để phát triển”. Quy định này là sự khẳng định chủ trương, chính sách và việc tổ chức thực hiện trong thực tiễn nhằm phát huy tốt nhất năng lực, sở trường của trẻ em ngay từ nhỏ để hướng dẫn, bồi dưỡng và đào tạo để trở thành nhân tài phục vụ đất nước.
Điều 59 Hiến pháp năm 1992 quy định “Học sinh có năng khiếu được Nhà nước và xã hội tạo điều kiện học tập để phát triển tài năng”. Điều 10 Luật giáo dục năm 2005 quy định “… Nhà nước và cộng đồng … tạo điều kiện để những người có năng khiếu phát triển tài năng”. Các văn bản pháp luật có liên quan quy định quyền được phát triển năng khiếu trong lĩnh vực văn hoá, thể thao và trong các ngành lĩnh vực kinh tế - xã hội.
9. Quyền có tài sản
Điều 19 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em có quyền có tài sản, quyền thừa kế theo quy định của pháp luật”. Khoản 1 Điều 44 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định "Con có quyền có tài sản riêng. Tài sản riêng của con bao gồm tài sản được thừa kế riêng, thu nhập do lao động của con, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng của con và các thu nhập hợp pháp khác".
Quyền có tài sản, quyền thừa kế được nhiều văn bản pháp luật có liên quan quy định nhằm bảo đảm sự bình đẳng của mọi chủ thể trong xã hội, trong đó có trẻ em. Tuy nhiên, do trẻ em chưa đủ khả năng quản lý, định đoạt tài sản riêng, nên pháp luật cũng đã quy định trách nhiệm của cha, mẹ đối với con dưới 15 tuổi trong việc quản lý và định đoạt tài sản riêng của con. Đồng thời, pháp luật cũng quy định nghĩa vụ đối với con từ đủ 15 tuổi trở lên còn chung sống với cha mẹ thì có nghĩa vụ chăm lo đời sống chung của gia đình, nếu có thu nhập thì đóng góp vào các nhu cầu thiết yếu của gia đình. 
10. Quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến, hoạt động xã hội
Khoản 1 Điều 20 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em “Trẻ em có quyền được tiếp cận thông tin phù hợp với sự phát triển của trẻ em, được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề mình quan tâm”. Quy định này xuất phát từ quan niệm trẻ em là những công dân có đầy tiềm năng, có hiểu biết, có quan điểm riêng, có cách làm sáng tạo, có ý chí và bản lĩnh xây dựng xã hội tương lai tốt đẹp hơn.
Xã hội ngày càng được hiện đại hóa, trẻ em được tiếp xúc với những sản phẩm "trí tuệ", có số lượng kiến thức và kỹ năng hơn hẳn trẻ em cùng lứa tuổi thuộc thế hệ trước. Ngày nay, trẻ em được tiếp cận thông tin hiện đại, được mở rộng tầm hiểu biết, năng động trong tư duy, thích ứng nhanh với những tiến bộ của khoa học và công nghệ và những lối sống, tâm lý mới được hình thành. Vì vậy, việc quy định quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề mình quan tâm không những phát huy vai trò tích cực chủ động tham gia của trẻ em mà còn giúp các nhà hoạch định chính sách, chiến lược và các nhà quản lý, tổ chức thực hiện các hoạt động đưa ra các quyết định phù hợp với nhu cầu, tâm lý của trẻ em.
Khoản 2 Điều 20 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định: "Trẻ em được tham gia hoạt động xã hội phù hợp với nhu cầu và năng lực của mình”. Hoạt động xã hội là nhu cầu trẻ em nói riêng và của mọi công dân nói chung, để trẻ em thực hiện được quyền này và thực hiện có hiệu qủa thì xã hội, nhất là Đoàn thanh niên, Hội đồng đội, nhà trường, nhà văn hóa, nhà thiếu nhi phải đứng ra tổ chức các phong trào cho trẻ em thông qua các tổ chức xã hội của chính trẻ em như Đội thiếu niên, sao nhi đồng, các câu lạc bộ của trẻ em.
11. Bổn phận của trẻ em
Trẻ em không chỉ có quyền mà còn phải có bổn phận. Việc quy định bổn phận của trẻ em trong Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em nhằm định hướng vào việc khuyên răn, giáo dục ý thức tự chấp hành của trẻ em. Điều 21 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định những bổn phận của trẻ em, cụ thể là:
Khoản 1 quy định bổn phận “Yêu quý, kính trọng, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; kính trọng thầy giáo, cô giáo; lễ phép với người lớn, thương yêu em nhỏ, đoàn kết với bạn bè; giúp đỡ người già yếu, người khuyết tật, tàn tật, người gặp hoàn cảnh khó khăn theo khả năng của mình”.
Khoản 2 quy định bổn phận “Chăm chỉ học tập, giữ gìn vệ sinh, rèn luyện thân thể, thực hiện trật tự công cộng và an toàn giao thông, giữ gìn của công, tôn trọng tài sản của người khác, bảo vệ môi trường”.
Khoản 3 quy định bổn phận “Yêu lao động, giúp đỡ gia đình làm những việc vừa sức mình”.
Khoản 4 quy định bổn phận “Sống khiêm tốn, trung thực và có đạo đức, tôn trọng pháp luật; tuân theo nội quy của nhà trường; thực hiện nếp sống văn minh, gia đình văn hoá; tôn trọng, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc”.
Khoản 5 quy định bổn phận “Yêu quê hương, đất nước, yêu đồng bào, có ý thức xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa và đoàn kết quốc tế”.
Những nội dung này là sự cụ thể hoá 5 Điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng, góp phần định hướng cho trẻ em những phẩm chất tốt đẹp trong học tập, lao động, rèn luyện sức khoẻ, tu dưỡng đạo đức và có ý thức yêu thương những người xung quanh, ý thức đối với cộng đồng và ý thức đối với cuộc sống.
12. Những việc trẻ em không được làm
Điều 22 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định, trẻ em không được làm những việc như “Tự ý bỏ học, bỏ nhà sống lang thang” (khoản 1); “Xâm phạm tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự, tài sản của người khác; gây rối trật tự công cộng” (khoản 2); “Đánh bạc, sản xuất rượu, bia, thuốc lá, chất kích thích khác có hại cho sức khoẻ” (khoản 3); “Trao đổi, sử dụng văn hoá phẩm có nội dung kích động bạo lực, đồi truỵ; sử dụng đồ chơi hoặc chơi trò chơi có hại cho sự phát triển lành mạnh” (khoản 4).
Theo quy định của pháp luật, trẻ em là công dân và trẻ em cũng phải tuân theo các quy định của pháp luật hiện hành, nếu vi phạm thì bị xử lý. Tuy nhiên, do trẻ em còn non nớt về thể chất và tinh thần, nên những việc trẻ em không được làm là những điều cấm được thể hiện mềm hơn nhằm định hướng giáo dục cho trẻ em có một lối sống tốt đẹp, sống có trách nhiệm và tránh xa những thói hư tật xấu để các em có thể trở thành những con người có ích cho xã hội, mang trong mình những phẩm chất đạo đức tốt đẹp khi trưởng thành.
Quy định những việc trẻ em không được làm không nhằm mục đích răn đe, trừng trị trẻ em mà nhằm giáo dục cho trẻ em hiểu phân biệt đối với những hành vi đã được xã hội thừa nhận là không phù hợp với đạo đức và pháp luật để trẻ em tránh xa các hành vi xấu, trái pháp luật và có ý thức với những hành động của mình, đồng thời ngăn ngừa những hành vi vi phạm có thể xảy ra ở trẻ em nếu không được cảnh báo kịp thời.

III. TRÁCH NHIỆM BẢO VỆ, CHĂM SÓC, GIÁO DỤC TRẺ EM
Trẻ em là người chưa phát triển toàn diện về thể lực và trí lực, chưa đủ khả năng để thực hiện các quyền của mình và đòi hỏi gia đình, Nhà nước và xã hội phải bảo đảm điều kiện, tạo cơ hội để trẻ em thực hiện quyền của mình. Vì vậy, quyền của trẻ em làm phát sinh nghĩa vụ của gia đình, Nhà nước và xã hội. Tuy nhiên, mỗi chủ thể trong xã hội lại có vai trò, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn khác nhau, nên muốn bảo đảm cho trẻ em được hưởng các quyền cơ bản thì phải quy trách nhiệm của từng chủ thể phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của họ.
Ngoài các chủ thể bảo đảm 10 nhóm quyền cơ bản của trẻ em, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện tuyên truyền, vận động, giáo dục, thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn trẻ em rơi vào tệ nạn xã hội; cung cấp các dịch vụ xã hội cơ bản; tham gia trợ giúp trẻ em dưới các hình thức thích hợp; phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm quyền trẻ em. Việc thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp trách nhiệm của cơ quan, tổ chức sẽ là cơ sở thuận lợi để trẻ em thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em.
1. Trách nhiệm đăng ký khai sinh
1.1. Trách nhiệm của cha mẹ, người giám hộ về đăng ký khai sinh
Khoản 1 Điều 23 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm khai sinh cho trẻ em đúng thời hạn”. Theo quy định, cha mẹ, người giám hộ là người chịu trách nhiệm chính về đăng ký khai sinh và yêu cầu là việc khai sinh cho trẻ em phải đúng thời gian quy định.
Theo quy định của pháp luật, người có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đăng ký khai sinh khá rộng, bao gồm cá nhân hoặc người được uỷ quyền và nếu người được uỷ quyền là ông, bà, cha, mẹ, vợ, chồng, anh chị em của người uỷ quyền thì không cần phải có văn bản uỷ quyền (Nghị định 83/1998/NĐ-CP về đăng ký và quản lý hộ tịch). Điều 14 Nghị định số 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ tịch thì “trong thời hạn 60 ngày, kể từ ngày sinh con, cha mẹ có trách nhiệm đi khai sinh cho con; nếu cha, mẹ không thể đi khai sinh, thì ông, bà hoặc những người thân thích khác đi khai sinh cho trẻ em”.
Nhằm khắc phục tình trạng chậm đăng ký khai sinh, coi thường thời hạn khai sinh cho trẻ em, thậm chí còn nhiều trường hợp trẻ em đã được 05 tuổi nhưng vẫn chưa có giấy khai sinh ở một số địa phương, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em khẳng định việc khai sinh phải đúng thời hạn. 
1.2. Trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân về đăng ký khai sinh
Khoản 2 Điều 23 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là Uỷ ban nhân dân cấp xã) có trách nhiệm thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em; vận động cha mẹ, người giám hộ khai sinh cho trẻ em đúng thời hạn”.
Thẩm quyền đăng ký khai sinh là Uỷ ban nhân dân cấp xã, nơi cư trú của người mẹ; nếu không xác định được nơi cư trú của người mẹ thì Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người cha; trong trường hợp không xác định được nơi cư trú của người mẹ và người cha, thì Uỷ ban nhân dân cấp xã, nơi trẻ em đang sinh sống trên thực tế phải đăng ký khai sinh cho trẻ em. Đối với trẻ em bị bỏ rơi, thì Uỷ ban nhân dân cấp xã, nơi cư trú của người đang tạm thời nuôi dưỡng hoặc nơi có trụ sở của tổ chức đang nuôi dưỡng trẻ em đó phải đăng ký khai sinh cho trẻ em.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm đăng ký khai sinh cho trẻ em là do cha mẹ, người giám hộ chưa nhận thấy ý nghĩa của việc đăng ký khai sinh, nhân dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc, vùng dân di cư còn gặp khó khăn trong việc đăng ký khai sinh. Vì vậy, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân cấp xã là phải tuyên truyền, “vận động cha mẹ, người giám hộ tiến hành đăng ký khai sinh cho trẻ em đúng thời hạn”. 
2. Trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng
Khoản 1 Điều 24 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cha mẹ, người giám hộ là người trước tiên chịu trách nhiệm về việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, dành điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của trẻ em; khi gặp khó khăn tự mình không giải quyết được, có thể yêu cầu và được cơ quan, tổ chức hữu quan giúp đỡ để thực hiện trách nhiệm của mình trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em”.
2.1. Trách nhiệm của gia đình
Mặc dù là chức năng tự nhiên của gia đình, nhưng Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em là trách nhiệm trước tiên của cha mẹ, người giám hộ. Quy định này nhằm đề cao vai trò của cha mẹ trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, khắc phục tình trạng coi nhẹ việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em hoặc khắc phục tập quán chăm sóc nuôi dưỡng trẻ em với tâm lý “có gì, hưởng ấy”, làm ảnh hưởng đến sự phát triển về thể chất, tinh thần của trẻ em.
Để cha mẹ thực hiện tốt chức năng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em thì công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em phải đẩy mạnh tuyên truyền, vận động để cung cấp kiến thức, kỹ năng trong việc chăm sóc nuôi dưỡng trẻ em và làm thay đổi hành vi của cha mẹ, đặc biệt đối với thanh niên trước khi xây dựng gia đình theo quan niệm "Nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em của cha mẹ còn cao hơn quyền sinh ra chúng".
Gia đình là môi trường của sự phát triển và hạnh phúc của trẻ em, cha mẹ, các thành viên trong gia đình là nhân tố quyết định và có trách nhiệm tạo ra môi trường lành mạnh đó. Vì vậy, Khoản 2 Điều 24 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cha mẹ, người giám hộ, các thành viên lớn tuổi khác trong gia đình phải gương mẫu về mọi mặt cho trẻ em noi theo; có trách nhiệm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, tạo môi trường lành mạnh cho sự phát triển toàn diện của trẻ em”.
Trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng con là bình đẳng giữa cha và mẹ. Song trên thực tế vẫn có tình trạng một số trẻ em chỉ được cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Vì vậy, Khoản 4 Điều 24 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trong trường hợp ly hôn hoặc các trường hợp khác, người cha hoặc người mẹ không trực tiếp nuôi con chưa thành niên phải có nghĩa vụ đóng góp để nuôi dưỡng con đến tuổi thành niên, có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục con theo quy định của pháp luật”.
2.2. Chăm lo chế độ dinh dưỡng cho trẻ em
Bảo đảm chế độ dinh dưỡng là rất quan trọng đối với con người, đặc biệt là trẻ em đang trong giai đoạn phát triển thể lực, trí tuệ để trở thành người khoẻ mạnh, cường tráng, thông minh. Vì vậy, Khoản 3 Điều 24 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm chăm lo chế độ dinh dưỡng phù hợp với sự phát triển về thể chất, tinh thần của trẻ em theo từng lứa tuổi”.
Nhiều quốc gia trên thế giới đã quy định chế độ dinh dưỡng đối với mỗi người ở các lứa tuổi khác nhau, trong đó có chế độ dinh dưỡng bắt buộc đối với trẻ em. Đối với nước ta, do đời sống nhân dân còn nghèo, tâm lý tiêu dùng lương thực, thực phẩm chưa ổn định và tỷ lệ chế biến lương thực, thực phẩm còn thấp, nên việc cải thiện dinh dưỡng còn dưới dạng phong trào thông qua tuyên truyền, vận động và hướng dẫn sử dụng lương thực, thực phẩm phù hợp với từng địa phương để nâng mức năng lượng ăn vào cơ thể con người. Mục tiêu phấn đấu là giảm tỷ lệ hộ có mức năng lượng ăn vào bình quân đầu người dưới 1800 Kcal từ 15% năm 2000 xuống dưới 5% vào năm 2010.
Xuất phát từ điều kiện kinh tế xã hội thực tiễn của nước ta, từ điều kiện thực tế của mỗi gia đình mà Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã kêu gọi các gia đình là hãy dành điều kiện tốt nhất có thể có cho sự phát triển của trẻ em. Nhưng, khi mà gia đình gặp khó khăn và khó bảo đảm được chế độ dinh dưỡng cho trẻ em thì có thể yêu cầu và được cơ quan, tổ chức hữu quan giúp đỡ để thực hiện trách nhiệm của mình trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em.
Những yêu cầu về kiến thức và thực hành về dinh dưỡng, kiến thức làm mẹ, kiến thức về phòng chống thiếu Vitamin A, các rối loạn do thiếu I-ốt, thiếu sắt, vệ sinh an toàn thực phẩm; yêu cầu về hỗ trợ kỹ thuật trong sản xuất kinh doanh, dịch vụ, việc làm, tăng thu nhập cải thiện đời sống; yêu cầu trực tiếp được trợ cấp của Nhà nước, hỗ trợ của những người hảo tâm để có điều kiện cải thiện chế độ dinh dưỡng cho trẻ em. Thông qua các quy định của pháp luật và việc phê duyệt chiến lược quốc gia về dinh dưỡng cho thấy sự quyết tâm của Nhà nước ta trong việc thực hiện mục tiêu giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em và nâng cao thể chất  về chiều cao, cân nặng, sức bền của người Việt Nam.
3. Trách nhiệm bảo đảm cho trẻ em sống chung với cha mẹ
Trẻ em còn non nớt và trong sáng, cần có sự yêu thương, hiểu biết, đáp ứng nhu cầu và được lớn lên trong sự che chở, chăm sóc, nuôi dưỡng của cha mẹ và gia đình. Vì vậy, điều kiện tốt nhất của trẻ em là được sống chung với cha mẹ trong môi trường gia đình lành mạnh. Khoản 1 Điều 25 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cha mẹ có trách nhiệm bảo đảm điều kiện để trẻ em được sống chung với mình”.
Tuy nhiên, trong thực tiễn cuộc sống, do nhiều nguyên nhân khác nhau: tình trạng ly hôn của một số cặp vợ chồng, một bộ phận nhân dân rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật mà gia đình đã tước đi cái quyền đáng thương này của trẻ em. Mặt khác, một số cha mẹ, người giám hộ còn để trẻ em rời khỏi gia đình đi lang thang kiếm sống, đi làm việc xa gia đình làm cho trẻ em không được sống chung với gia đình. Hậu quả của nhiều trẻ em không được sống chung với gia đình là bị thiệt thòi không được tạo điều kiện để tiếp tục học tập, phát triển, không được chăm sóc sức khoẻ và một số em bị ngược đãi, bị lừa gạt, dụ dỗ, ép buộc vào các tệ nạn xã hội và quyền được sống chung với cha mẹ của trẻ em bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
3.1. Trường hợp cách ly trẻ em với cha mẹ
Trong trường hợp cha mẹ, người giám hộ không thể hoặc không đủ khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em phát triển tốt thì trẻ em cần được hưởng sự chăm sóc nuôi dưỡng tốt hơn, thông qua việc làm con nuôi hoặc có gia đình thay thế. Tuy nhiên, việc làm này phải hết sức thận trọng, nên Khoản 2 Điều 25 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trường hợp trẻ em được nhận làm con nuôi thì việc giao, nhận trẻ em làm con nuôi, đưa trẻ em ra nước ngoài hoặc từ nước ngoài vào Việt Nam phải theo quy định của pháp luật”.
3.2. Trách nhiệm bảo đảm lợi ích trẻ em khi phải cách ly cha mẹ
Khoản 3 Điều 25 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trường hợp trẻ em có cha, mẹ chấp hành hình phạt tù trong trại giam mà không còn nơi nương tựa thì Uỷ ban nhân dân các cấp tổ chức việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em tại gia đình thay thế hoặc tại cơ sở trợ giúp trẻ em”.
4. Trách nhiệm bảo vệ tính mạng, nhân phẩm, danh dự
Tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của mỗi người là thiêng liêng, bất khả xâm phạm, là mục tiêu bảo vệ của pháp luật. Tuy nhiên, trẻ em còn non nớt, chưa ý thức được hành vi của mình, tính phòng vệ chưa cao, nên trách nhiệm của người lớn là hết sức quan trọng. Khoản 1 Điều 26 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Gia đình, Nhà nước và xã hội có trách nhiệm bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em; thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn cho trẻ em”.
Việc bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em đã được gia đình, nhà nước và xã hội thực hiện tốt, đã tạo được môi trường an toàn và lành mạnh cho sự phát triển của trẻ em. Thậm chí, kể cả trường hợp trẻ em phạm tội thì quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 quy định cụ thể về độ tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự và tính chất, mức độ của hành vi có thể không bị truy cứu hoặc giảm nhẹ đối với trẻ em, cụ thể là "Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm" (khoản 1 Điều 12); "Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng" (khoản 2 Điều 12); "... không áp dụng tù chung thân đối với người chưa thành niên phạm tội" (Điều 34). 
Tuy nhiên, trong thực tiễn cuộc sống thì việc bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em cần thường xuyên được chú trọng để thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ em. Với quan niệm, trẻ em là "trẻ con", "yêu cho roi cho vọt" đã dẫn tới cách xử sự mà trong điều kiện hiện nay được đánh giá là thiếu tôn trọng nhân phẩm, danh dự của trẻ em. Với lối sống tùy tiện trong sinh hoạt và trong những việc làm cụ thể có thể dẫn tới nguy cơ gây tai nạn về tính mạng, nhân phẩm, danh dự của trẻ em.
Mặc dù, hệ thống pháp luật đã có những quy định nhằm phòng ngừa tai nạn nói chung và cho trẻ em nói riêng trong một số lĩnh vực về giao thông, xây dựng, sản xuất và sử dụng hóa chất, thuốc trừ sâu ... Tuy nhiên, trong thực tiễn cuộc sống thì còn nhiều vấn đề chưa quy định, nhưng quan trọng hơn vẫn là việc chưa chú trọng thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn cho trẻ em ngay tại gia đình, nhà trường, nơi cư trú và nhiều địa điểm khác. Vì vậy, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định trách nhiệm của mọi gia đình và toàn xã hội là phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn cho trẻ em. 
Quyền được bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em là bất khả xâm phạm và được tổ chức thực hiện nghiêm minh nhằm bảo đảm môi trường an toàn, lành mạnh cho sự phát triển của trẻ em và xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Vì vậy, khoản 2 Điều 26 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Mọi hành vi xâm phạm tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em đều bị xử lý kịp thời, nghiêm minh theo quy định của pháp luật”.
5. Trách nhiệm bảo vệ sức khoẻ
Sức khoẻ là vốn quý nhất của con người, bảo vệ sức khoẻ nhân dân, trong đó có sức khoẻ trẻ em là một trong những vấn đề cơ bản của việc hình thành và phát triển con người, có ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội và nhân văn sâu sắc. Vì vậy, Khoản 1 Điều 1 Luật bảo vệ sức khoẻ nhân dân năm 1989 quy định “Bảo vệ sức khoẻ là sự nghiệp của toàn dân. Tất cả công dân có nghĩa vụ thực hiện nghiêm chỉnh những quy định của pháp luật về bảo vệ sức khoẻ nhân dân để giữ gìn sức khoẻ cho mình và cho người khác”.
5.1. Trách nhiệm của cha mẹ, người giám hộ
Khoản 1 Điều 27 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm thực hiện những quy định về kiểm tra sức khoẻ, tiêm chủng, khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em”. Quy định này khẳng định trách nhiệm trước tiên thuộc về cha mẹ, người giám hộ và đòi hỏi cha mẹ, người giám hộ phải có kiến thức, sự hiểu biết và thực hiện đầy đủ các hướng dẫn, quy định về phòng bệnh và chữa bệnh cho trẻ em.
Đối với trẻ em dưới sáu tuổi được cấp thẻ khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền tại các cơ sở y tế công lập thì cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm theo dõi phát hiện sớm bệnh của trẻ em, đưa đi khám, chữa bệnh kịp thời, đúng địa điểm và sử dụng thẻ khám chữa bệnh đúng mục đích. 
5.2. Trách nhiệm của cơ sở y tế
Khoản 2 Điều 27 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cơ sở y tế công lập có trách nhiệm hướng dẫn và tổ chức thực hiện việc chăm sóc sức khoẻ ban đầu, phòng bệnh, chữa bệnh cho trẻ em”. Theo quy định của pháp luật, cơ sở y tế công lập có trách nhiệm toàn diện trong việc hướng dẫn và tổ chức thực hiện các hoạt động liên quan đến sức khỏe, đặc biệt là y tế cơ sở và y tế thôn bản.
5.3. Trách nhiệm của địa phương
Trách nhiệm về quản lý thẻ khám bệnh, chữa bệnh là "Uỷ ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thực hiện việc cấp, cấp lại, thu hồi thẻ khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi đúng đối tượng và báo cáo tình hình thực hiện theo hướng dẫn của Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em".
Trách nhiệm về lập dự toán ngân sách khám, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi của các địa phương được quy định tại Điểm b Khoản 5 Điều 18 Nghị định số 36/2005/NĐ-CP, cụ thể là: 
Hàng năm, cùng thời gian quy định lập dự toán ngân sách Nhà nước, Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em cấp tỉnh có trách nhiệm thống kê số trẻ em dưới sáu tuổi trên địa bàn gửi Sở Y tế để làm căn cứ lập dự toán ngân sách khám, chữa bệnh hàng năm cho trẻ em dưới sáu tuổi.
Sở Y tế chủ trì lập dự toán kinh phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi gửi Sở Tài chính để tổng hợp báo cáo Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh trình cấp có thẩm quyền quyết định.
Đối với các tỉnh khó khăn, ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước để bảo đảm kinh phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi.
Căn cứ dự toán ngân sách khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi được giao, Sở Y tế có trách nhiệm phân bổ, thông báo cho các cơ sở y tế công lập thuộc địa phương vào một khoản riêng gửi Sở Tài chính thẩm định theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước. Riêng đối với trạm y tế cấp xã, căn cứ vào thông báo kinh phí của Sở Y tế cho Phòng Y tế cấp huyện; Phòng Y tế lập thông báo kinh phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi gửi Uỷ ban nhân dân cấp xã đồng thời gửi trạm y tế cấp xã và Kho bạc Nhà nước nơi Uỷ ban nhân dân cấp xã giao dịch. Trong quá trình thực hiện, Sở Y tế thực hiện điều chỉnh kinh phí giữa nơi thừa và nơi thiếu để bảo đảm kịp thời kinh phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi. Trường hợp sau khi đã điều chỉnh mà còn thiếu, căn cứ đề nghị của Sở Tài chính và Sở Y tế, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định sử dụng dự phòng ngân sách địa phương và các nguồn tài chính hợp pháp khác theo chế độ quy định để bảo đảm đủ và kịp thời kinh phí khám, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi".
5.5. Trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo về y tế học đường
Trẻ em chủ yếu là đang trong độ tuổi ngồi trên ghế nhà trường, nên việc phòng, chống các bệnh học đường cần được chú trọng. Khoản 3 Điều 27 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm tổ chức y tế học đường. Bộ Y tế có trách nhiệm phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc hướng dẫn thực hiện các biện pháp phòng tránh bệnh học đường và các bệnh khác cho trẻ em”.
Nội dung của công tác này là việc hướng dẫn trẻ em phòng chống các bệnh học đường và quản lý sức khoẻ học sinh, trong đó có các nội dung về vệ sinh phòng bệnh, tiêm chủng mở rộng, phòng chống cong vẹo cột sống, vệ sinh răng miêng, bảo vệ thị lực, chăm sóc vệ sinh cá nhân và môi trường, phòng chống dịch bệnh, sơ cứu tai nạn, ốm đau đột xuất...
Một trong những nhiệm vụ y tế học đường là việc tổ chức phòng y tế tại cơ sở giáo dục, bảo đảm có cán bộ chuyên môn và phương tiện sơ cứu kịp thời đối với các bệnh thường xảy ra đối với học sinh, đồng thời làm nhiệm vụ chăm sóc ban đầu trong việc hướng dẫn học sinh dọn vệ sinh bảo đảm môi trường trong sạch, không ô nhiễm, thực hiện các biện pháp phòng bệnh, phòng dịch và quản lý sức khoẻ học sinh.
5.6. Trách nhiệm của nhà nước
Nhà nước có vai trò quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ sức khoẻ nhân dân thông qua chính sách, pháp luật, chiến lược, quy hoạch kế hoạch phát triển, chính sách khuyến khích và tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia và đặc biệt là bảo đảm chi ngân sách cho sự nghiệp này. Khoản 4 Điều 27 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Nhà nước có chính sách phát triển sự nghiệp y tế, đa dạng hoá các loại hình dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; có chính sách miễn, giảm phí khám bệnh, chữa bệnh và phục hồi chức năng cho trẻ em; bảo đảm kinh phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em dưới sáu tuổi”.
Chính sách khám bệnh không phải trả tiền cho trẻ em dưới sáu tuổi đã được quy định từ Luật năm 1991, nhưng do thiếu cơ chế trong việc quản lý, nên việc thực hiện có nhiều hạn chế. Vì vậy, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định rõ cơ chế tại Khoản 4 Điều 27, cụ thể là “Trong cân đối kế hoạch ngân sách hàng năm của Bộ Y tế và của Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Chính phủ dành riêng một khoản ngân sách để bảo đảm cho việc khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền cho trẻ em dưới sáu tuổi ở các cơ sở y tế công lập trung ương và địa phương”.
Mặc dù chủ trương chung của nước ta là hướng tới thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân, tuy nhiên trong giai đoạn này, việc khám bệnh, chữa bệnh theo phương thức bảo hiểm y tế còn một số hạn chế, nên chính sách ưu tiên là khám bệnh, chữa bệnh theo phương thức thực thanh, thực chi cho mọi trẻ em dưới sáu tuổi là một chính sách hợp lý.
Trên thực tế, một số trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo thì chi phí điều trị rất cao, thậm chí một số bệnh phải đưa ra nước ngoài điều trị mới có hy vọng điều trị khỏi bệnh. Để giải quyết được tình trạng này, đòi hỏi phải có sự ủng hộ từ thiện, nhân đạo của nhiều người. Vì vậy, Khoản 5 Điều 27 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục  trẻ em quy định “Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân hoạt động nhân đạo, từ thiện ủng hộ kinh phí chữa bệnh cho trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo”.
6. Trách nhiệm bảo đảm quyền được học tập
Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân. Với ý nghĩa đó, pháp luật đã quy định "Mọi tổ chức, gia đình và công dân đều có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, xây dựng phong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, phối hợp với nhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục …" (Điều 11 Luật giáo dục năm 1998).
6.1. Trách nhiệm của gia đình 
Khoản 1 Điều 16 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Gia đình, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cho trẻ em thực hiện quyền học tập; học hết chương trình giáo dục phổ cập; tạo điều kiện cho trẻ em theo học ở trình độ cao hơn”.
Theo quy định, trách nhiệm trước tiên thuộc về gia đình mà trực tiếp là cha mẹ, người giám hộ trong việc thực hiện ba nhiệm vụ cụ thể là bảo đảm điều kiện học tập, học hết chương trình giáo dục phổ cập và điều kiện học ở trình độ cao hơn đối với trẻ em.
Trách nhiệm của gia đình trong việc bảo đảm điều kiện học tập của trẻ em được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật như chăm sóc, nuôi dưỡng (ăn, mặc, ở, đi lại cho trẻ em); xây dựng gia đình văn hoá (tinh thần thoải mái cho trẻ em); các thành viên trong gia đình gương mẫu, giúp đỡ, hướng dẫn trẻ em học tập; tạo điều kiện trực tiếp cho trẻ em học tập về bảo đảm thời gian học tập ở lớp và tự học ở nhà, cung cấp đủ sách vở, dụng cụ học tập, bố trí góc học tập, đóng góp các khoản chi phí học tập theo quy định và phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong việc giúp đỡ việc học tập, tu dưỡng đạo đức của trẻ em.
Bậc tiểu học là bắt buộc, đây là nghĩa vụ của mỗi công dân, cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm bảo đảm cho trẻ em học hết chương trình giáo dục phổ cập. Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở.
Tri thức là vô hạn, nên nhiệm vụ học, học nữa, học mãi luôn là nghĩa vụ của công dân, đặc biệt là trẻ em để thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước ta nhằm tạo ra "một xã hội học tập". Vì vậy, gia đình với vai trò đặc biệt quan trọng phải có trách nhiệm với khả năng cao nhất có thể được để tạo điều kiện cho trẻ em theo học ở trình độ cao hơn. Việc học tập của trẻ em không chỉ học tập tri thức, kỹ năng mà cả học tập thẩm mỹ, truyền thống, đạo đức, niềm tin và pháp luật thông qua giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.
6.2. Trách nhiệm của nhà trường và các cơ sở giáo dục khác
Khoản 2 Điều 28 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Nhà trường và các cơ sở giáo dục khác có trách nhiệm thực hiện giáo dục toàn diện về đạo đức, tri thức, thẩm mỹ, thể chất, giáo dục lao động hướng nghiệp cho trẻ em; chủ động phối hợp chặt chẽ với gia đình và xã hội trong việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em”.
ẩTong lĩnh vực giáo dục, nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường được quy định tại Điều 58 Luật giáo dục hiện hành (hợp nhất nội dung Luật giáo dục năm2005 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật giáo dục năm 2009), cụ thể là: “Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục, xác nhận hoặc cấp văn bằng, chứng chỉ theo thẩm quyền (khoản 1); “Tuyển dụng, quản lý nhà giáo, cán bộ, nhân viên....” (khoản 2); “Tuyển sinh và quản lý người học” (khoản 3); “Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực theo quy định của pháp luật” (khoản 4); ‘ Xây dụng cơ sở vật chất kỹ thuật theo Yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa “ ( khoản5); “Phối hợp với gia đình người học, tổ chức, cá nhân trong hoạt động giáo dục" (khoản 6); “Tổ chức cho nhà giáo, cán bộ, nhân viên và người học tham gia các hoạt động xã hội" (khoản 7); “Các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật” (khoản 7).  
Khoản 3 Điều 28 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cơ sở giáo dục mầm non và cơ sở giáo dục phổ thông phải có điều kiện cần thiết về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học để bảo đảm chất lượng giáo dục”.
Khoản 4 Điều 28 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Người phụ trách đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh trong nhà trường phải được đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ, có sức khoẻ, phẩm chất đạo đức tốt, yêu nghề, yêu trẻ, được tạo điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ”.
6.3. Trách nhiệm của Nhà nước
Nhà nước có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển giáo dục thông qua chính sách, pháp luật, chiến lược, quy hoạch kế hoạch phát triển. Nhà nước giữ vai trò chỉ đạo trong phát triển sự nghiệp giáo dục, thực hiện đa dạng hoá các loại hình giáo dục, khuyến khích và tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp giáo dục, tạo cơ hội cho mọi người dân được tiếp cận với học tập năng cao dân trí, chất lượng nguồn nhân lực. Nhà nước thực hiện chính sách tạo sự công bằng xã hội trong giáo dục.
Khoản 5 Điều 28 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nhà nước có chính sách phát triển giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông; chính sách miễn, giảm học phí, cấp học bổng, trợ cấp xã hội để thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục”. Chính sách này có sự ưu tiên đối với các vùng miền, địa phương và đối tượng có hoàn cảnh khó khăn theo quy định của pháp luật.
7. Trách nhiệm bảo đảm quyền vui chơi, hoạt động văn hoá, thể thao
Xây dựng đời sống văn hoá tinh thần, chăm lo, tạo điều kiện cho mọi trẻ em được vui chơi, giải trí lành mạnh, được hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao, du lịch là trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và xã hội, trong đó gia đình và cộng đồng có vị trí quan trọng hàng đầu; nhà trường, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, cơ quan văn hoá thông tin, cơ quan Thể dục Thể thao và cơ quan Dân số, Gia đình và Trẻ em là lực lượng nòng cốt.
Điều 17 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trẻ em có quyền được vui chơi, giải trí lành mạnh, được hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao, du lịch phù hợp với lứa tuổi".
7.1. Trách nhiệm của gia đình 
Khoản 1 Điều 29 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Gia đình, nhà trường và xã hội có trách nhiệm tạo điều kiện để trẻ em được vui chơi, giải trí, hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du lịch phù hợp với lứa tuổi”.
Có thể nói, tất cả bản sắc văn hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc đều hàm chứa trong nền tảng văn hoá gia đình. Vì vậy, trách nhiệm hàng đầu của gia đình là giáo dục trẻ em giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. Gia đình tạo điều kiện về vật chất và thời gian để trẻ em được hưởng đời sống văn hoá tinh thần, được vui chơi, giải trí lành mạnh, được hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao, du lịch phù hợp với hoàn cảnh gia đình, với năng lực, sở trường của trẻ em theo từng lứa tuổi. Bảo đảm cho trẻ em được vui chơi, giải trí lành mạnh, được hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao phù hợp với từng lứa tuổi không những tạo cho trẻ em phát triển toàn diện nhân cách mà còn giúp trẻ em tránh xa những tệ nạn xã hội.
7.2. Trách nhiệm của cộng đồng
Khoản 2 Điều 29 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm quy hoạch, đầu tư xây dựng điểm vui chơi, giải trí, hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao cho trẻ em thuộc phạm vi địa phương. Không được sử dụng cơ sở vật chất dành cho việc học tập, sinh hoạt, vui chơi, giải trí của trẻ em vào mục đích khác làm ảnh hưởng đến lợi ích của trẻ em”.
Trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân các cấp trong việc đảm bảo quyền vui chơi, hoạt động văn hoá, thể thao của trẻ em là toàn diện, song trách nhiệm phát triển các thiết chế văn hoá, thể thao phục vụ đời sống văn hoá tinh thần của trẻ em được đặt lên hàng đầu. Theo quy định, Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm phát triển và tổ chức hoạt động của điểm vui chơi cho trẻ em ở cơ sở để thực hiện chức năng chủ yếu là hướng dẫn trẻ em tham gia các hoạt động văn hoá, thể thao và vui chơi, giải trí nhằm mục đích giáo dục trí, đức, thể, mỹ cho trẻ em. Tổ chức các hoạt động văn hoá, văn nghệ, các câu lạc bộ thể dục thể thao nhằm đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo văn hoá, thể thao thông qua đó để giáo dục tình yêu gia đình, tổ quốc và phát hiện năng khiếu trẻ em để đào tạo, bồi dưỡng, huấn luyện phục vụ các hoạt động văn hoá thể thao của địa phương.
Trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân các cấp trong việc quy hoạch, đầu tư phát triển và chỉ đạo, quản lý các cung văn hoá, nhà văn hoá, nhà thiếu nhi, các sân vận động, nhà thi đấu, sân bãi thể thao ngoài trời phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí, hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao của trẻ em và đáp ứng nhu cầu đời sống văn hoá, tinh thần của trẻ em. Đồng thời, Uỷ ban nhân dân các cấp tổ chức thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển thư viện, bảo tàng, rạp hát, rạp chiếu phim, rạp xiếc, nhà triển lãm, sân thể thao, công viên và các công trình văn hoá, thể thao khác nhằm đáp ứng nhu cầu đời sống văn hoá của nhân dân nói chung và trẻ em nói riêng.
7. 3. Trách nhiệm của các cơ sở văn hoá, thương mại 
Trách nhiệm của các cơ sở văn hoá, thương mại được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Tuy nhiên, trên thực tế thì sản phẩm văn hoá, đồ chơi được sử dụng chung, nhưng có nội dung lại không phù hợp với từng lứa tuổi trẻ em. Vì vậy, Khoản 4 Điều 29 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trên xuất bản phẩm, đồ chơi, chương trình phát thanh, truyền hình, nghệ thuật, điện ảnh nếu có nội dung không phù hợp với trẻ em thì phải thông báo hoặc ghi rõ trẻ em ở lứa tuổi nào không được sử dụng”.
7. 4. Trách nhiệm của Nhà nước
Nhà nước có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển văn hoá thông tin, thể dục thể thao thông qua chính sách, pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển, chính sách khuyến khích và tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp này. Khoản 3 Điều 29 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nhà nước có chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất phục vụ trẻ em vui chơi, giải trí”.
8. Trách nhiệm bảo đảm quyền phát triển năng khiếu
Khoản 1 Điều 30 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Gia đình, nhà trường và xã hội có trách nhiệm phát hiện, khuyến khích, bồi dưỡng, phát triển năng khiếu của trẻ em”. Theo quy định của pháp luật, trách nhiệm trước tiên thuộc về gia đình, nhà trường trong việc phát hiện, khuyến khích; bồi dưỡng, phát triển năng khiếu của trẻ em.
Trong thực tế cuộc sống, việc tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phát hiện, khuyến khích, bồi dưỡng, phát triển năng khiếu của trẻ em được diễn ra đa dạng với nhiều hình thức phong phú và trong nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội khác nhau. Ngày nay, trẻ em có điều kiện thuận lợi nhất để thể hiện năng lực, sở trường của mình về học tập (năng khiếu về các môn học tự nhiên, xã hội, ngoại ngữ, tin học) trong nhà trường, về văn hoá nghệ thuật (vẽ, nhạc, thơ, văn, diễn xuất) trong các nhà văn hoá, nhà thiếu nhi, về thể thao trong các cơ sở tập luyện thể thao.
Tuy nhiên, cơ chế để bồi dưỡng, phát triển năng khiếu của trẻ em để chuyển năng khiếu, sở trường thành tài năng còn nhiều hạn chế, thậm trí việc bồi dưỡng năng khiếu còn tràn lan như lớp chuyên, lớp chọn ở tất cả các các trường phổ thông còn làm cho học sinh trở thành người học lệch, thiếu toàn diện về những kiến thức cơ bản. Việc bồi dưỡng, phát triển năng khiếu trong từng lĩnh vực cụ thể chưa theo chiến lược lâu dài, chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt phục vụ cho các cuộc thi của cơ sở ngành hoặc địa phương.
Khoản 2 Điều 30 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia bồi dưỡng, phát triển năng khiếu của trẻ em; tạo điều kiện cho nhà văn hoá thiếu nhi, nhà trường và tổ chức, cá nhân thực hiện việc bồi dưỡng, phát triển năng khiếu của trẻ em”. Quy định này nhằm khẳng định chính sách của Nhà nước trong việc tạo điều kiện cho nhà trường và tạo điều kiện cho nhà văn hoá thiếu nhi, nhà thiếu nhi, các cơ sở tập luyện thể thao tham gia bồi dưỡng, phát triển năng khiếu của trẻ em.
9. Trách nhiệm bảo đảm quyền dân sự
Bảo vệ quyền dân sự được quy định tại Khoản 1 Điều 9 Bộ luật dân sự năm 2005, theo đó "Tất cả các quyền dân sự của cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ". Tuy nhiên, trẻ em là người chưa thành niên, nên Khoản 1 Điều 31 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em; đại diện cho trẻ em trong các giao dịch dân sự theo quy định của pháp luật”.
Trách nhiệm của cha mẹ cũng được quy định tại Điều 39 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 "Cha mẹ là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự, trừ trường hợp con có người khác làm giám hộ hoặc có người khác đại diện theo pháp luật"
Khoản 2 Điều 65 Bộ luật dân sự  năm 2005 quy định nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ chưa đủ mười lăm tuổi như sau: "Đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự, trừ trường hợp pháp luật có quy định người chưa đủ mười lăm tuổi có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự".
Khoản 2 Điều 31 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cha mẹ, người giám hộ hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan phải giữ gìn, quản lý tài sản của trẻ em và giao lại cho trẻ em theo quy định của pháp luật”. Theo quy định, trách nhiệm trước tiên thuộc về cha mẹ và vì lợi ích của trẻ em. Đồng thời Bộ luật dân sự năm 2005 cũng quy định việc sử dụng tài sản của trẻ em phục vụ nhu cầu thiết yếu của trẻ em.
Các quy định của pháp luật đã quy định trách nhiệm giữ gìn, quản lý, định đoạt tài sản riêng của trẻ em và giao lại cho trẻ em. Khoản 1 Điều 46 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định "Trong trường hợp cha mẹ quản lý tài sản riêng của con dưới 15 tuổi thì có quyền định đoạt tài sản đó vì lời ích của con; có tính đến nguyện vọng của con, nếu con từ đủ 9 tuổi trở lên".
Khoản 3 Điều 31 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trường hợp trẻ em gây ra thiệt hại cho người khác thì cha mẹ, người giám hộ phải bồi thường thiệt hại do hành vi của trẻ em đó gây ra theo quy định của pháp luật”. Theo quy định, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do trẻ em gây ra thuộc về cha mẹ, người giám hộ. Trường học, bệnh viện, các tổ chức khác nếu có lỗi trong việc quản lý thì phải liên đới cùng với cha mẹ, người giám hộ bồi thường thiệt hại do người chưa đủ mười lăm tuổi gây ra cho người khác trong thời gian trường học, bệnh viện, các tổ chức khác trực tiếp quản lý những người đó.
Việc bồi thường thiệt hại do hành vi của trẻ em gây ra, đã được Bộ luật dân sự năm 2005 quy định tại Khoản 2 Điều 606 (Năng lực chịu trách nhiệm bồi thường của cá nhân) như sau: “Người chưa thành niên dưới mười lăm tuổi gây thiệt hại mà còn cha, mẹ thì cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại; nếu tài sản của cha, mẹ không đủ để bồi thường mà con chưa thành niên gây thiệt hại có tài sản riêng thì lấy tài sản đó để bồi thường phần còn thiếu, trừ trường hợp quy định tại Điều 621 của Bộ luật này. 
Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi gây thiệt hại, thì phải bồi thường bằng tài sản của mình; nếu không đủ tài sản để bồi thường, thì cha, mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình". 
Khoản 3 Điều 606 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định "Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự gây thiệt hại và có người giám hộ, thì người giám hộ đó được dùng tài sản của người được giám hộ để bồi thường; nếu người được giám hộ không có tài sản hoặc không đủ tài sản để bồi thường, thì  người giám hộ phải bồi thường bằng tài sản của mình; nếu người giám hộ chứng minh được mình không có lỗi trong việc giám hộ thì không phải lấy tài sản của mình để bồi thường”.
10. Trách nhiệm bảo đảm quyền được tham gia
Khoản 1 Điều 32 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Gia đình, Nhà nước và xã hội có trách nhiệm tạo điều kiện, giúp đỡ trẻ em được tiếp cận thông tin phù hợp, được phát triển tư duy sáng tạo và bày tỏ nguyện vọng; có trách nhiệm lắng nghe và giải quyết nguyện vọng chính đáng của trẻ em”.
Trong xã hội hiện đại, với sự bùng nổ thông tin thì có rất nhiều nguồn thông tin và nội dung thông tin đáp ứng nhu cầu của mọi đối tượng ở các lứa tuổi. Vì vậy, trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và xã hội là bảo đảm cơ hội để trẻ em tiếp cận được các nguồn thông tin, nhưng đồng thời phải định hướng, giúp đỡ trẻ em tiếp cận những thông tin phù hợp với lứa tuổi, với năng lực, sở trường để trẻ em tiếp thu những kiến thức, kỹ năng, những tiến bộ của khoa học công nghệ và những lối sống, niềm tin, thẩm mỹ, truyền thống, đạo đức. Đặc biệt chú ý tâm lý của trẻ em là rất tò mò, ham hiểu biết, rất thích thú với cái mới và khám phá cái mới để định hướng cho trẻ em tập trung vào những thông tin phù hợp với sự phát triển tư duy sáng tạo, tránh sự tản mạn và thậm trí cấm trẻ em tiếp cận với những thông tin gây ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách tốt đẹp của trẻ em.
Để thực hiện trách nhiệm bảo đảm quyền tham gia ý kiến, bày tỏ nguyện vọng về những vấn đề trẻ em quan tâm đòi hỏi người lớn phải thực sự tôn trọng quyền của trẻ em một cách nghiêm túc, phải nâng cao khả năng, xây dựng cơ chế và tổ chức bằng các hình thức thích hợp để trẻ em nói lên ý kiến của mình vào việc xây dựng, thực hiện và đánh giá các hoạt động nhằm giải quyết các mối quan tâm của trẻ em, phải chú ý lắng nghe và giải quyết nguyện vọng chính đáng của trẻ em. Cách tiếp cận này còn là vấn đề mới đối với nước ta, đòi hỏi các cơ quan, tổ chức thực hiện việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, các cơ quan khoa học có trách nhiệm nghiên cứu các mô hình tiếp cận thích hợp có hiệu quả để áp dụng trong thực tế.
Khoản 2 Điều 32 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định trách nhiệm của Đoàn thanh niên và nhà trường, nơi gắn liền thường xuyên các hoạt động của trẻ em, cụ thể là “Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, nhà trường có trách nhiệm tổ chức cho trẻ em tham gia các hoạt động xã hội và sinh hoạt tập thể phù hợp với nhu cầu và lứa tuổi”.
11. Trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức
bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó trách nhiệm của gia đình được đặt lên hàng đầu, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức chiếm vị trí quan trọng. Cơ quan, tổ chức chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và bảo đảm việc thực hiện đầy đủ quyền của trẻ em.
 Điều 33 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm: Tuyên truyền, vận động, giáo dục về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em (Khoản 1); Phát triển phúc lợi xã hội cho trẻ em, tạo cơ hội thuận lợi để trẻ em thực hiện quyền, bổn phận và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức (Khoản 2);  Cung cấp dịch vụ chăm sóc, trợ giúp trẻ em (Khoản 3).
Theo quy định, cơ quan tổ chức không những có trách nhiệm trong việc BVCSGD trẻ em đối với trẻ em là con em của các thành viên trong cơ quan mình, trong việc phối hợp với gia đình để bảo đảm việc thực hiện quyền trẻ em mà còn có trách nhiệm to lớn trong việc tuyên truyền, vận động nhằm tạo nên phong trào của toàn xã hội, trong việc phát triển phúc lợi xã hội cho trẻ em để tạo được những cơ hội bình đẳng cho mọi trẻ em có khả năng thực hiện các quyền cơ bản và phát triển toàn diện, trong việc tham gia cung cấp các dịch vụ chăm sóc, trợ giúp trẻ em, bảo đảm về số lượng và chất lượng của các dịch vụ đó. Tuy nhiên, mỗi cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thực hiện một, hai hoặc cả ba nhiệm vụ, tuỳ theo phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình.
12. Trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận trong hệ thống chính trị, có tiếng nói rộng rãi trong quần chúng nhân dân. Với sự phát triển đa dạng các hình thức hoạt động. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tập hợp, đoàn kết mọi người Việt Nam, động viên được mọi nguồn lực để xây dựng và phát triển đất nước. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã phát huy tính tích cực của các cá nhân, cơ quan, tổ chức để vận động nhân dân thực hiện nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước. Chính vì vậy, sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên sẽ phát động quần chúng tham gia các phong trào vì trẻ em, huy động được sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội làm công BVCSGD trẻ em.
Để nâng cao hơn nữa vai trò và phát huy tính tích cực của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trong sự nghiệp BVCSGD trẻ em, Khoản 1 Điều 34 Luật BVCSGD trẻ em quy định trách nhiệm của các tổ chức này, cụ thể là: “Tuyên truyền, giáo dục đoàn viên, hội viên và nhân dân chấp hành tốt pháp luật về trẻ em” (Điểm a); “Vận động gia đình, xã hội thực hiện tốt việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em” (Điểm b); “Chăm lo quyền lợi của trẻ em, giám sát việc chấp hành pháp luật về trẻ em, đưa ra những kiến nghị cần thiết đối với các cơ quan nhà nước hữu quan để thực hiện những nhiệm vụ đó; ngăn ngừa hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em” (Điểm c).
Cùng với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thì hội viên Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam cũng đóng vai trò rất quan trọng trong công tác BVCSGD trẻ em. Để phát huy vai trò tích cực của Hội liên hiệp phụ nữ, Khoản 2 Điều 34 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, ngoài việc thực hiện các quy định tại khoản 1 điều này, có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, tổ chức hữu quan để tổ chức, hướng dẫn việc nuôi con khoẻ, dạy con ngoan”.
Trên thực tế, bằng nhiều phong trào vận động trong nhân dân, Hội liên hiệp phụ nữ các cấp đã thể hiện được vai trò quan trọng trong công tác BVCSGD trẻ em. Xác định vai trò quan trọng của gia đình, của người mẹ đối với việc nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ em, các cấp Hội đã thường xuyên tuyên truyền, giáo dục cho phụ nữ kiến thức, kỹ năng chăm sóc, nuôi dạy trẻ em, tổ chức thăm hỏi, giúp đỡ những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, đỡ đầu, nhận nuôi trẻ em mồ côi, chia sẻ, hoà đồng với những gia đình có con tàn tật, có con bị di chứng của chất độc màu da cam, giúp các cháu vượt lên trên mặc cảm, thiệt thòi, hoà nhập cộng đồng.
Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh với vai trò tổ chức hướng dẫn trực tiếp hoạt động của thiếu niên, nhi đồng có trách nhiệm quan trọng trong công tác BVCSGD trẻ em. Khoản 3 Điều 34 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, ngoài việc thực hiện các quy định tại khoản 1 Điều này, có trách nhiệm tổ chức, hướng dẫn hoạt động của thiếu niên, nhi đồng; phụ trách Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh”.
13. Trách nhiệm của cơ quan thông tin tuyên truyền
Khoản 1 Điều 35 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định trách nhiệm của cơ quan thông tin tuyên truyền trong công tác BVCSGD trẻ em, cụ thể là: "Tuyên truyền, phổ biến đường lối, chính sách của Đảng pháp luật của Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em”.
Cơ quan thông tin tuyên truyền có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, đồng thời góp phần hình thành dư luận xã hội ủng hộ quan niệm mới trong việc thực hiện quyền trẻ em, đẩy mạnh các phong trào hoạt động của trẻ em cũng như khuyến khích, động viên sự tham gia của toàn xã hội vào công tác BVCSGD trẻ em.
Khoản 2 Điều 35 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục quy định trách nhiệm của cơ quan thông tin tuyên truyền là “Giới thiệu mô hình, điển hình tiên tiến, người tốt, việc tốt trong công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em; phát hiện, phê phán hành vi vi phạm quyền của trẻ em, trẻ em vi phạm những việc không được làm”.
Trong những năm qua, nhiều phong trào vui chơi giải trí, chăm sóc sức khoẻ dành cho trẻ em đã được các cơ quan thông tin tuyên truyền quan tâm, đầu tư thích đáng. Nhiều báo, đài phát thanh, truyền hình đã thành lập Quỹ vì trẻ em nghèo, Quỹ trợ giúp trẻ em nhiễm chất độc màu da cam, là tiếng nói kêu gọi lòng hảo tâm và sự quyên góp của đồng bào trong và ngoài nước cho những trẻ em có HCĐB. Đồng thời, các cơ quan thông tin tuyên truyền đã đóng góp tiếng nói lên án mạnh mẽ những hành vi xâm hại trẻ em, những trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ quyền của trẻ em.
14. Trách nhiệm của cơ quan bảo vệ pháp luật
Khoản 1 Điều 36 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định trách nhiệm của các cơ quan bảo vệ pháp luật là ”Thực hiện hoặc phối hợp với các cơ quan, tổ chức hữu quan thực hiện việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em; chủ động phòng ngừa, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em”.
Do còn có những khó khăn về điều kiện kinh tế - xã hội, nước ta lại chịu nhiều hậu quả nặng nề của chiến tranh và những vấn đề nảy sinh của mặt trái cơ chế thị trường nên đã tác động tiêu cực đến sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em. Nhiều trẻ em bị bỏ mặc, thiếu sự chăm sóc, giáo dục của cha mẹ, trẻ em không có điều kiện để được đi học dẫn đến đi lang thang kiếm sống, dễ bị lợi dụng, bị xâm hại, bị lôi kéo vào con đường phạm pháp. Hiện tượng trẻ em bị lôi kéo vào nghiện hút, hư hỏng, vi phạm pháp luật... chưa có chiều hướng giảm. Vì vậy, cơ quan bảo vệ pháp luật có trách nhiệm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em và chủ động phòng ngừa, ngăn chăn, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật.
Khoản 2 Điều 36 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định trách nhiệm của cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc “Phối hợp với gia đình, nhà trường và xã hội để giáo dục đối với những trẻ em có hành vi vi phạm pháp luật”.
Khoản 3 Điêu 36 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Việc xử lý trẻ em có hành vi vi phạm pháp luật chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ để trẻ em nhận thấy sai lầm, sửa chữa sai lầm và tiến bộ”. Quy định này xuất phát từ nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật nước ta lấy việc giáo dục là chủ yếu để người phạm tội nhận thấy sai lầm, sửa chữa sai lầm và tiến bộ, trở thành công dân có ích cho xã hội. Quy định này có ý nghĩa đối với trẻ em, người chưa đủ năng lực hành vi dân sự, người đang trong quá trình phát triển và thời gian sống còn rất dài, các em còn có đủ thời gian để làm lại cuộc đời thông qua rèn luyện, phấn đấu sửa chữa sai lầm và tiến bộ.
15. Trách nhiệm của Nhà nước
Khoản 1 Điều 37 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Nhà nước có chính sách đầu tư, thực hiện xã hội hoá, mở rộng hợp tác quốc tế để phát triển sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em”. Quy định này thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm toàn diện các cơ hội để trẻ em thực hiện các quyền về sức khoẻ, học tập, vui chơi, văn hoá, thể thao.
Nhà nước đã ban hành văn bản pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cho cơ quan, tổ chức thực hiện các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội. Nhà nước cũng ban hành các chiến lược, chương trình, kế hoạch về BVCSGD trẻ em, các chính sách đầu tư, thực hiện xã hội hoá, mở rộng hợp tác quốc tế để huy động các nguồn lực đầu tư cho các mục tiêu trẻ em, kể cả nguồn ngân sách của Trung ương, địa phương, nguồn vận động quốc tế và vận động gia đình, xã hội. Nhà nước cũng tăng cường đầu tư cho trẻ em thông qua các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, chương trình hành động vì trẻ em ở cấp quốc gia cũng như ở từng địa phương, các chương trình xóa đói giảm nghèo, vay vốn tạo việc làm, cứu trợ xã hội, nước sạch, vệ sinh môi trường, phổ cập giáo dục tiểu học...
Khoản 2 Điều 37 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Nhà nước có chính sách tạo điều kiện cho trẻ em là con thương binh, liệt sĩ, người có công, trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em của hộ nghèo, trẻ em cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn được hưởng các quyền của trẻ em; có chính sách hỗ trợ gia đình thực hiện trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em”.
Các chính sách hỗ trợ trực tiếp của Nhà nước nhằm tạo điều kiện cho một số nhóm đối tượng trẻ em có những yếu thế về vật chất để có thể được thực hiện các quyền như những trẻ em bình thường khác. Chính sách thể hiện sự nhân đạo và thể hiện sự bình đẳng của trẻ em trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hoá văn nghệ. 
Khoản 3 Điều 37 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm tổ chức cho trẻ em của các gia đình chưa có hộ khẩu thường trú được đăng ký khai sinh, học tập và chăm sóc sức khoẻ tại nơi mà cha mẹ đang làm việc sinh sống”. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng bất cập hiện nay trong việc quản lý dân cư làm hạn chế việc thực hiện quyền của trẻ em. Xã hội ngày càng phát triển thì cường độ di dân càng lớn, do đó phải có những biện pháp tích cực để bảo đảm cho trẻ em di cư được khai sinh, học tập, chăm sóc sức khoẻ, không vì lý do nào mà cản trở các quyền này của trẻ em.
Khoản 3 Điều 37 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm phát triển mạng lưới trường học, cơ sở y tế, nhà văn hoá, cơ sở thể thao, điểm vui chơi, giải trí cho trẻ em; khuyến khích tổ chức, cá nhân thành lập cơ sở tư vấn cho trẻ em, cha mẹ, người giám hộ và nhân dân về việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em”. Trách nhiệm của tổ chức thực hiện kinh tế xã hội nói chung và sự nghiệp BVCSGD trẻ em thuộc về Uỷ ban nhân dân các cấp bảo đảm quản lý và tổ chức thực hiện sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hoá, thể thao trên địa bàn.
16. Bảo trợ các hoạt động vì trẻ em  
Điều 38 bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về việc bảo trợ các hoạt động về sự nghiệp BVCSGD trẻ em, cụ thể là “Nhà nước bảo trợ các công trình khoa học và công nghệ, các tác phẩm văn học, nghệ thuật, mọi sáng kiến, việc làm có lợi cho sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em; khuyến khích các tổ chức thuộc các thành phần kinh tế dành một phần quỹ phúc lợi hoặc lợi nhuận vào việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
17. Quỹ bảo trợ trẻ em
Khoản 1 Điều 39 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về mục đích hoạt động của Quỹ bảo trợ trẻ em là “Quỹ bảo trợ trẻ em được thành lập nhằm mục đích vận động sự đóng góp tự nguyện của cơ quan, tổ chức, cá nhân ở trong nước và nước ngoài, viện trợ quốc tế và hỗ trợ của ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em”.
Khoản 2 Điều 39 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Việc huy động, quản lý và sử dụng Quỹ bảo trợ trẻ em phải đúng mục đích, theo chế độ tài chính hiện hành của Nhà nước”. Đây là quy định có tính nguyên tắc trong việc huy động, quản lý và sử dụng Quỹ Bảo trợ trẻ em. 

IV. BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM CÓ HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT
Đến nay, tình hình trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (HCĐB) tiếp tục có diễn biến phức tạp, vẫn còn nhiều nguy cơ đẩy trẻ em rơi vào HCĐB. Trên thực tế, trẻ em có HCĐB chưa thật sự được quan tâm, trợ giúp của toàn xã hội, chủ yếu mới dựa vào sự trợ giúp của Nhà nước thông qua một số trung tâm bảo trợ xã hội, cơ sở giáo dục chuyên biệt. Công tác truyền thông, vận động xã hội chưa đi vào chiều sâu, chưa cung cấp đầy đủ các kiến thức, biện pháp phòng ngừa và kỹ năng sống cho các nhóm đối tượng để có định hướng giá trị đúng đắn, có cách ứng xử giải quyết hợp lý các trường hợp gặp phải. Dịch vụ trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt vừa thiếu về số lượng, không bảo đảm được cơ cấu và yếu tố về chất lượng, chưa đủ điều kiện thực hiện các biện pháp phòng ngừa, điều trị, giải quyết, phục hồi cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Quản lý công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt còn phân tán, chưa phù hợp với từng nhóm đối tượng cụ thể và chưa đủ cơ sở pháp lý để định hướng cho các cơ sở trợ giúp trẻ em hoạt động phục vụ vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.
Vì vậy, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã bổ sung Chương IV "Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt" nhằm tập trung các quy định về chính sách đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, việc thành lập và hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em, các biện pháp trợ giúp đối với từng đối tượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Những quy định nhằm đề cao trách nhiệm của toàn xã hội trong việc quan tâm, giúp đỡ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; khuyến khích các hoạt động từ thiện, nhân đạo, mở rộng cơ sở trợ giúp trẻ em, tạo cơ hội để trẻ em có HCĐB giảm nhẹ tổn thương về thể chất hoặc tinh thần, được phục hồi sức khoẻ, tinh thần và giáo dục đạo đức, được phát triển và sớm hoà nhập với gia đình, cộng đồng và được hưởng  các quyền của mình như mọi trẻ em khác.
Những quy định tại Chương VI đã tạo cơ sở quan trọng trong việc hoạch định, cụ thể hoá các chính sách, biện pháp BVCSGD cho từng đối tượng trẻ em có HCĐB. Các quy định này thể hiện quan điểm của Đảng và Nhà nước ta trong việc trợ giúp trẻ em có HCĐB, tạo cơ sở pháp lý để huy động toàn xã hội và phát huy truyền thống của dân tộc ta trong việc phòng ngừa, giải quyết và trợ giúp trẻ em có HCĐB. Đồng thời, các quy định trong chương này còn định hướng cho việc thành lập và hoạt động của các cơ sở trợ giúp trẻ em, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia thành lập và tổ chức các hoạt động trợ giúp trẻ em vì mục đích nhân đạo, lợi ích tốt nhất của trẻ em theo quy định của pháp luật về trẻ em, tăng cường kỷ cương quản lý nhà nước, xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân lợi dụng việc thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em để trục lợi.
1. Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt
“Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh không bình thường về thể chất hoặc tinh thần, không đủ điều kiện để thực hiện quyền cơ bản và hoà nhập với gia đình, cộng đồng (Khoản 1 Điều 3 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em).
Căn cứ theo đặc điểm, tính chất của từng HCĐB, Điều 40 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em chia thành 10 nhóm đối tượng, cụ thể là “Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt bao gồm trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi; trẻ em khuyết tật, tàn tật; trẻ em là nạn nhân của chất độc hoá học; trẻ em nhiễm HIV/AIDS; trẻ em phải làm việc nặng nhọc, nguy hiểm, tiếp xúc với chất độc hại; trẻ em phải làm việc xa gia đình; trẻ em lang thang; trẻ em bị xâm hại tình dục; trẻ em nghiện ma tuý; trẻ em vi phạm pháp luật”.
Trẻ em có HCĐB được phân chia thành các đối tượng khác nhau nhằm tạo cơ sở cho việc hoạch định chính sách, biện pháp trợ giúp thích hợp với từng hoàn cảnh, từng đối tượng trẻ em có HCĐB. Mỗi biện pháp trợ giúp về tuyên truyền, vận động và tư vấn, mỗi biện pháp cung cấp các dịch vụ trợ giúp đều phải căn cứ vào từng trường hợp HCĐB cụ thể của trẻ em, vào tâm sinh lý theo từng lứa tuổi trẻ em và vào môi trường tự nhiên và xã hội, để tạo cơ hội giải quyết, giảm nhẹ HCĐB của trẻ em trong thời gian ngắn nhất và sớm hoà nhập với gia đình, cộng đồng để trẻ em trở thành công dân có ích cho xã hội.
2. Công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt
Mục tiêu tổng quát của công tác BVCSGD trẻ em có HCĐB là nâng cao nhận thức và hành động của toàn xã hội nhằm hạn chế tối đa tình trạng trẻ em rơi vào HCĐB, khuyến khích toàn xã hội tham gia trợ giúp trẻ em có HCĐB bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú để kịp thời giải quyết, giảm nhẹ tổn thương và phục hồi sức khoẻ, tinh thần, giáo dục đạo đức, tạo cơ hội để trẻ em hoà nhập gia đình, cộng đồng, được phát triển toàn diện, có cuộc sống tốt đẹp hơn.
2.1. Nguyên tắc của công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt
Khoản 1 Điều 41 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em phải coi trọng việc phòng ngừa, ngăn chặn trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt; kịp thời giải quyết, giảm nhẹ hoàn cảnh đặc biệt của trẻ em; kiên trì trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt phục hồi sức khoẻ, tinh thần và giáo dục đạo đức; phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi để trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt".
Theo quy định 4 nguyên tắc của công tác BVCSGD trẻ em có HCĐB phải được mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân quán triệt có trách niệm thực hiện trong mọi hoạt động của mình, từ giai đoạn hoạch định chính sách, chiến lược, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội đến giai đoạn tổ chức thực hiện trên thực tiễn. Thực hiện tốt 4 nguyên tắc của công tác BVCSGD trẻ em có HCĐB là yếu tố bảo đảm môi trường lành mạnh, bảo đảm thực hiện mục tiêu đề ra.
1. "Coi trọng việc phòng ngừa, ngăn chặn trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt" thông qua việc đẩy mạnh tuyên truyền, vận động xã hội và tư vấn cho cha mẹ, người giám hộ và trẻ em về các kiến thức để chủ động đề phòng, thường xuyên nhắc nhở kiểm tra cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện các biện pháp bảo vệ tại những nơi có nguy cơ đẩy trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, gây tai nạn về thể chất, tinh thần của trẻ em.
2. "Kịp thời giải quyết, giảm nhẹ hoàn cảnh đặc biệt của trẻ em" mỗi khi có trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt thông qua các dịch vụ trợ giúp trong việc chữa trị tổn thương về sức khoẻ, động viên về tinh thần và giải quyết các vấn đề liên quan nhằm hạn chế những những thiệt hại hoặc hậu quả có thể xảy ra.
3. "Kiên trì trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt phục hồi sức khoẻ, tinh thần và giáo dục đạo đức" nhằm giúp trẻ em trở lại cuộc sống bình thường, hoà nhập với gia đình, cộng đồng. Đặc biệt chú ý mở rộng và nâng cao chất lượng các dịch vụ trợ giúp phục hồi chức năng, phục hồi sức khoẻ của trẻ em bị tàn tật, khuyết tật và giáo dục đạo đức đối với trẻ em vi phạm pháp luật.
4. "Phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi để trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt nhằm giữ gìn kỷ cương pháp luật, đạo đức truyền thống tốt đẹp và xử lý kẻ phạm tội để làm gương cho người khác.
2.2. Phương châm thực hiện chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có HCĐB
Khoản 2 Điều 41 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được thực hiện chủ yếu tại gia đình hoặc gia đình thay thế. Việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại cơ sở trợ giúp trẻ em chỉ áp dụng cho những trẻ em không được chăm sóc, nuôi dưỡng tại gia đình hoặc gia đình thay thế".
Theo quy định, phương châm thực hiện việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có HCĐB được xuất phát từ cơ sở nền tảng là gia đình, là tổ ấm, là môi trường tốt nhất của trẻ em. Tuy nhiên, lấy cơ sở là gia đình hoặc gia đình thay thế, đòi hỏi phải thay đổi phương thức cung cấp dịch vụ trợ giúp, đưa dịch vụ trợ giúp về gia đình và cộng đồng để phục vụ trẻ em. Sự tập trung hoá dịch vụ trợ giúp vừa làm tỷ lệ trẻ em được phục vụ chiếm rất thấp, vừa không hiệu quả và thậm chí trong một số trường hợp còn làm tổn hại đến lợi ích của trẻ em. 
Đồng thời, trong số đông trẻ em có HCĐB do bị tổn thương về thể chất và tinh thần nên có nhiều hạn chế trong việc thực hiện quyền được học tập. Vì vậy, Khoản 3 Điều 41 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về phương châm thực hiện việc học tập của trẻ em, cụ thể là "Tạo điều kiện cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được học tập hoà nhập hoặc được học tập ở cơ sở giáo dục chuyên biệt".
2.3. Trách nhiệm của cơ quan dân số, gia đình và trẻ em ở cơ sở
Điều 20 Nghị định số 36/2005/NĐ-CP quy định trách nhiệm của cơ quan dân số, gia đình và trẻ em cấp xã trong việc phối hợp với cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội, các cơ quan, tổ chức có liên quan giúp Uỷ ban nhân dân cấp xã tổ chức thực hiện công tác BVCSGD trẻ em có HCĐB trên địa bàn, cụ thể là:
"Cùng với gia đình, gia đình thay thế, cơ sở trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt lập sổ theo dõi diễn biến của từng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt" (Khoản 1 Điều 20 Nghị định số 36/2005/NĐ-CP).
"Vận động cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân nhận trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt không nơi nương tựa, không còn nguồn nuôi dưỡng làm con nuôi, nhận đỡ đầu hoặc nhận làm gia đình thay thế. Trường hợp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt không được chăm sóc, nuôi dưỡng tại gia đình, gia đình thay thế thì lập hồ sơ và gửi trẻ em đó đến cơ sở trợ giúp trẻ em" (Khoản 2 Điều 20 Nghị định số 36/2005/NĐ-CP).
"Tổ chức việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt; phối hợp với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong việc điều tra, phát hiện, xử lý hành vi để trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, các hành vi vi phạm quyền trẻ em theo quy định của pháp luật" (Khoản 4 Điều 20 Nghị định số 36/2005/NĐ-CP).
2.4. Quản lý công tác BVCSGD trẻ em có HCĐB
Việc tổ chức thực hiện công tác BVCSGD trẻ em có HCĐB là nhiệm vụ của các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội nhằm phòng ngừa, ngăn chặn, giải quyết, giảm nhẹ HCĐB của trẻ em, phục hồi sức khoẻ, tinh thần và giáo dục đạo đức, phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm quyền trẻ em. Việc quản lý công tác BVCSGD trẻ em có HCĐB được căn cứ theo ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội và được căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của các ngành, lĩnh vực. Tuy nhiên, việc quản lý phân tán này đã tỏ ra bất cập, thiếu sự phối hợp giữa các ngành, các cấp trong việc BVCSGD trẻ em có HCĐB, làm hạn chế kết quả thực hiện mục tiêu. Vì vậy, Điều 21 Luật BVCSGD trẻ em quy định "Cơ quan Dân số, Gia đình và Trẻ em chủ trì phối hợp với cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội và các cơ quan có liên quan giúp Uỷ ban nhân dân cùng cấp thực hiện nhiệm vụ quản lý trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt".
3. Chính sách và hình thức trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt
Khoản 1 Điều 42 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nhà nước có chính sách tạo điều kiện để trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được hưởng các quyền của trẻ em; hỗ trợ cá nhân, gia đình nhận chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em; khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia trợ giúp trẻ em, thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em để bảo đảm cho mọi trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt không còn nơi nương tựa được chăm sóc, nuôi dưỡng". Theo quy định, Nhà nước có ba nhóm chính sách trực tiếp và gián tiếp để trợ giúp trẻ em có HCĐB.
Chính sách tạo điều kiện để trẻ em nói chung, trẻ em thuộc diện chính sách xã hội, trẻ em có HCĐB nói riêng được hưởng các quyền trẻ em, có cơ hội để phát triển toàn diện bản thân mình là chính sách phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đồng thời, Nhà nước đầu tư xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình y tế, giáo dục, văn hoá, thể thao, phục hồi chức năng, phòng chống ma tuý, phòng chống tội phạm, ngăn chặn trẻ em lang thang... để tạo điều kiện cho các nhóm đối tượng trẻ em có HCĐB có cơ hội giảm nhẹ hoàn cảnh đặc biệt, phục hồi sức khoẻ, tinh thần, hoà nhập gia đình, cộng đồng.
Chính sách hỗ trợ trực tiếp cá nhân là trẻ em có HCĐB, hỗ trợ gia đình nhận chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em. Các chính sách hỗ trợ đang được triển khai thực hiện trong thực tế như chính sách đối với trẻ em mù, câm, điếc trong các trường giáo dục chuyên biệt, chính sách đối với trẻ em vi phạm pháp luật trong các trường giáo dưỡng, chính sách đối với trẻ em mồ côi, không nơi nương tựa trong các cơ sở bảo trợ xã hội, chính sách đối với trẻ em là nạn nhân của chất độc da cam... và chính sách hỗ trợ đối với gia đình nhận chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, không còn nguồn nuôi dưỡng theo Quyết định số 38/2000/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia trợ giúp trẻ em, thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em đã tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân tham gia trợ giúp trẻ em có HCĐB bằng nhiều hình thức phong phú, đa dạng. Đến nay, nhiều tổ chức, cá nhân đã tham gia hoạt động từ thiện, nhân đạo, góp phần giảm nhẹ tổn thương về thể chất, tinh thần của trẻ em, giúp nhiều trẻ em trở lại cuộc sống bình thường, hoà nhập với gia đình, cộng đồng.
Khoản 2 Điều 42 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định " Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm tổ chức cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được chăm sóc, nuôi dưỡng tại gia đình, gia đình thay thế hoặc tại cơ sở trợ giúp trẻ em công lập, ngoài công lập". Theo quy định, việc tổ chức thực hiện chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có HCĐB trên địa bàn địa phương thuộc trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân các cấp. Sự phân cấp phù hợp với chức năng quản lý dân cư và bảo đảm trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân mỗi cấp trong việc thực hiện mục tiêu là mọi trẻ em có HCĐB đều được trợ giúp thích hợp.
Khoản 3 Điều 42 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Các bộ, ngành có liên quan có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đối với cơ sở trợ giúp trẻ em trong việc giải quyết, giảm nhẹ hoàn cảnh đặc biệt của trẻ em, phục hồi sức khoẻ, tinh thần và giáo dục đạo đức cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt". Một trong những nhiệm vụ quan trọng của quản lý nhà nước của các Bộ, ngành là việc ban hành tiêu chuẩn và hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ đối với cơ sở trợ giúp trẻ em, bảo đảm cho các cơ sở này thực hiện theo đúng quy trình, chuyên môn, kỹ thuật, áp dụng các phương pháp kỹ thuật phù hợp để trợ giúp trẻ em sớm bình phục.
Điều 43 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em xác định 4 hình thức chủ yếu trong việc trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân tham gia bằng hình thức phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mình, cụ thể là: "Đóng góp tự nguyện bằng tiền hoặc hiện vật" (Khoản1); "Nhận làm con nuôi, nhận đỡ đầu hoặc nhận làm gia đình thay thế để chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt" (Khoản2); "Tham gia chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại cơ sở trợ giúp trẻ em" (Khoản 3); "Tổ chức các hoạt động để hỗ trợ trẻ em giảm nhẹ hoàn cảnh đặc biệt, phục hồi sức khoẻ, tinh thần và giáo dục đạo đức" (Khoản 4).
Các hình thức trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt rất đa dạng từ trực tiếp đến gián tiếp, là đóng góp bằng sức lao động (khoản 3) đến đóng góp bằng tiền hoặc hiện vật (khoản 1), từ việc nhận làm con nuôi, làm gia đình thay thế đến nhận đỡ đầu (khoản 2), từ việc tổ chức các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn, tư vấn đến hoạt động điều trị, giải quyết giảm nhẹ tổn thương về thể chất, tinh thần, phục hồi chức năng, sức khoẻ; từ việc cung cấp dịch vụ trợ giúp nhân đạo, từ thiện đến cung cấp dịch vụ thu phí nhằm mở rộng khả năng tham gia của nhiều tổ chức, cá nhân.
4. Việc thành lập và hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em
Khoản 4 Điều 3 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cơ sở trợ giúp là tổ chức được thành lập để bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt". Theo quy định, cơ sở trợ giúp trẻ em là tên gọi chung của các tổ chức thực hiện cả ba nhiệm vụ BVCSGD trẻ em có HCĐB. Song trên thực tế, mỗi cơ sở thực hiện một nhiệm vụ hoặc một nội dung hoạt động trợ giúp trẻ em có HCĐB và đều có tên gọi riêng. Do đó, có rất nhiều loại hình cơ sở trợ giúp trẻ em hoạt động trong các ngành, lĩnh vực của đời sống, xã hội và mỗi loại hình cơ sở trợ giúp trẻ em chịu sự điều chỉnh nội dung của ngành, lĩnh vực đó. Vì vậy, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em dành 6 điều để quy định có tính nguyên tắc đối với việc thành lập và hoạt động của các cơ sở trợ giúp trẻ em nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em và tăng cường quản lý nhà nước đối với các cơ sở trợ giúp trẻ em.
4.1. Điều kiện thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em
Điều 44 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định ba điều kiện cần thiết nhất để thành lập cơ sở trợ giúp trẻ nhằm bảo đảm cho việc hoạt động trợ giúp trẻ em có hiệu quả, cụ thể là phải có “Cơ sở vật chất, trang thiết bị phù hợp với nội dung hoạt động trợ giúp trẻ em” (Khoản 1); “Nhân lực có chuyên môn phù hợp với nội dung hoạt động trợ giúp trẻ em” (Khoản 2); “Nguồn tài chính bảo đảm chi phí cho các hoạt động trợ giúp trẻ em” (Khoản 3).
Theo quy định, cơ quan, tổ chức, cá nhân muốn thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em phải có ba điều kiện nêu trên, tuy nhiên, quy mô của cơ sở vật chất, số lượng và chất lượng trang thiết bị, trình độ chuyên môn kỹ thuật nghiệp vụ của nhân viên và người đứng tên, nguồn tài chính phải tuân theo định mức, tiêu chuẩn và quy định cụ thể đối với mỗi nội dung hoạt động đã được hướng dẫn trong hệ thống pháp luật hiện hành của ngành, lĩnh vực. Quy định này nhằm hạn chế những hiện tượng tiêu cực trong việc lợi dụng thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em để trục lợi, không bảo đảm những điều kiện tối thiểu trong sinh hoạt, giải quyết, giảm nhẹ hoàn cảnh đặc biệt, phục hồi chức năng, giáo dục đạo đức, và trong việc thực hiện các quyền của trẻ em.
4.2. Hồ sơ xin phép thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em
Khoản 1 Điều 45 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cơ quan, tổ chức, cá nhân muốn thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em phải có giấy phép hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền”. Theo quy định, mọi cơ sở trợ giúp trẻ em khi hoạt động trên thực tế đều phải có quyết định thành lập của cơ quan, tổ chức theo quy định hoặc giấy phép hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, bảo đảm cho mọi cơ sở trợ giúp trẻ em hoạt động đúng mục đích và quy định của pháp luật.
Khoản 2 Điều 45 quy định hồ sơ xin phép thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em gồm có: “Đơn xin thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em” (Điểm a); “Đề án thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em” (Điểm b); “Giấy tờ, tài liệu chứng minh bảo đảm đủ điều kiện thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em quy định tại Điều 44 của Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em” (Điểm c); “Dự thảo quy chế hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em” (Điểm d); “Sơ yếu lý lịch của người đứng ra thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em đặt trụ sở hoạt động” (Điểm đ); “ý kiến đồng ý của Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cơ sở trợ giúp trẻ em  đặt trụ sở hoạt động” (Điểm e). Theo quy định, hồ sơ xin phép thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em gồm 5 loại văn bản, song mẫu, nội dung của mỗi loại văn bản phải phù hợp với các hướng dẫn hiện hành của ngành, lĩnh vực với nội dung hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em.
Khoản 3 Điều 45 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Khi thay đổi tên gọi, địa chỉ đặt trụ sở, chủ sở hữu, nội dung hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em thì cơ quan, tổ chức, cá nhân đã thành lập cơ sở đó phải làm thủ tục đổi giấy phép hoạt động”. Theo quy định mỗi khi có sự thay đổi các nội dung đã nêu thì phải có hồ sơ để đổi giấy phép hoạt động, mỗi nội dung thay đổi khác nhau thì phải có hồ sơ tương ứng. Nếu chỉ thay đổi tên gọi thì cần có đơn xin thay đổi tên gọi, nếu thay đổi địa chỉ đặt trụ sở thì phải có đơn xin thay đổi và ý kiến đồng ý của Uỷ ban nhân dân cấp xã, nơi dự kiến sẽ đặt trụ sở, nếu thay đổi chủ sở hữu thì phải có đơn của chủ sở hữu cũ và sự cam kết của chủ sở hữu mới và sơ yếu lý lịch của chủ sở hữu mới. Nếu thay đổi nội dung hoạt động thì phải có đơn, đề án thành lập, giấy tờ, tài liệu chứng minh bảo đảm đủ điều kiện theo nội dung hoạt động mới, dự thảo Quy chế hoạt động theo nội dung hoạt động mới.
4.3. Thời hạn cho phép thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em
Khoản 1 Điều 46 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về thời hạn cho phép thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em, cụ thể là "Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ xin phép thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp phép phải giải quyết; trường hợp từ chối thì phải nêu rõ lý do bằng văn bản".
Đồng thời khoản 2 Điều 46 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cơ sở trợ giúp trẻ em chỉ được hoạt động theo đúng nội dung ghi trong giấy phép hoạt động". Quy định này nhằm bảo đảm tính pháp lý trong các hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em về thời gian (sau khi được cấp giấy phép hoạt động) và nội dung hoạt động (ghi trong giấy phép hoạt động).
4.4. Thẩm quyền thành lập, tạm đình chỉ, thu hồi giấy phép hoạt động
Khoản 1 Điều 47 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về thẩm quyền thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em bao gồm: “Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ quyết định thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em thuộc quyền quản lý của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ” (Điểm a); “Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em thuộc quyền quản lý của cấp tỉnh” (Điểm b); “Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quyết định thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em thuộc quyền quản lý của huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh” (Điểm c). 
Thẩm quyền thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em là Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh và Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện. 
4.5. Thẩm quyền tạm đình chỉ, thu hồi giấy phép hoạt động 
Khoản 2 Điều 47 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “cơ sở trợ giúp trẻ em vi phạm một trong các nội dung sau đây thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị tạm đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép hoạt động: Cơ sở trợ giúp trẻ em không bảo đảm đủ điều kiện như khi xin phép thành lập (Điểm a); Vi phạm quy chế hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em đã được phê duyệt (Điểm b); Sử dụng kinh phí hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em vào mục đích khác, không phục vụ cho việc trợ giúp trẻ em (Điểm c); Vi phạm các quyền của trẻ em (Điểm d).
Khoản 3 Điều 47 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cơ quan đã cấp giấy phép hoạt động cho cơ sở trợ giúp trẻ em có quyền tạm đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép hoạt động của cơ sở đó”. Quy định tạm đình chỉ, thu hồi giấy phép hoạt động là biện pháp chế tài đối với các cơ sở trợ giúp trẻ em vi phạm các quy định của pháp luật nhằm bảo đảm để mọi cơ sở trợ giúp trẻ em hoạt động đúng mục đích, vì lợi ích và quyền của tất cả trẻ em, không lợi dụng để trục lợi. 
5. Nhiệm vụ, quyền hạn, kinh phí của cơ sở trợ giúp trẻ em
5.1. Nhiệm vụ, quyền hạn của cơ sở trợ giúp trẻ em
Khoản 1 Điều 48 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định quyền của cơ sở trợ giúp trẻ em là “Tổ chức thực hiện một hoặc một số nội dung đã đăng ký hoạt động trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt như tư vấn; khám bệnh, chữa bệnh, giải độc; phục hồi chức năng, sức khoẻ, tinh thần, giáo dục đạo đức, giáo dục hoà nhập, giáo dục chuyên biệt, dạy nghề; tổ chức việc làm; tổ chức hoạt động xã hội, văn hoá, thể thao, giải trí; tổ chức chăm sóc, nuôi dưỡng”. Theo quy định, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký một hoặc một số nội dung hoạt động trợ giúp trẻ em. Tuỳ theo phương thức hoạt động để xác định cơ sở trợ giúp trẻ em có quyền được tiếp nhận sự ủng hộ về tài chính, hiện vật.
Trường hợp cơ sở trợ giúp trẻ em hoạt động từ thiện, nhân đạo thì có quyền nhận viện trợ được quy định tại Khoản 5 Điều 48 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, cụ thể là: "Được quyền tiếp nhận hỗ trợ tài chính, hiện vật của cơ quan, tổ chức, cá nhân ở trong nước và nước ngoài để thực hiện các hoạt động trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt".
Các Khoản 2, 3, 4 Điều 48 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định nhiệm vụ của cơ sở trợ giúp trẻ em là: "Bảo đảm cung cấp dịch vụ thuận tiện, an toàn, chất lượng" (Khoản 2); "Bảo đảm kinh phí để hoạt động đúng mục đích" (Khoản 3); "Quản lý, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ; quản lý tài chính, trang thiết bị, tài sản" (Khoản 4).
5.2. Kinh phí hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em
Điều 49 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về kinh phí hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em có HCĐB gồm có “Ngân sách nhà nước cấp cho cơ sở trợ giúp trẻ em công lập” (Khoản 1); “Nguồn tự có của cơ quan, tổ chức, cá nhân thành lập cơ sở trợ giúp trẻ em” (Khoản 2); “Hỗ trợ của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài” (Khoản 3); “Đóng góp của gia đình, người thân thích của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt” (Khoản 4); “Các nguồn thu hợp pháp khác” (Khoản 5).
Căn cứ số lượng và tỷ trọng đóng góp của mỗi nguồn trong tổng kinh phí hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em có HCĐB để xác định phương thức hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em là cơ sở trợ giúp trẻ em do Nhà nước thành lập, quản lý để thực hiện nhiệm vụ của mình, là cơ sở trợ giúp trẻ em hoạt động từ thiện, nhân đạo hoặc cơ sở trợ giúp trẻ em hoạt động dịch vụ.
5.3. Hoạt động dịch vụ của cơ sở trợ giúp trẻ em 
Khoản 1 Điều 50 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cơ sở trợ giúp trẻ em có tổ chức dịch vụ theo nhu cầu phục hồi chức năng, cai nghiện ma tuý, điều trị HIV/AIDS, tổ chức dạy nghề cho trẻ em vi phạm pháp luật, nuôi dưỡng trẻ em nghiện ma tuý, trẻ em nhiễm HIV/AIDS và các nhu cầu khác được thu tiền dịch vụ theo quy định hoặc theo hợp đồng thoả thuận với gia đình, người giám hộ".
Để bảo đảm cho mọi trẻ em có HCĐB được trợ giúp nhằm giải quyết, giảm tổn thương về thể chất, tinh thần, để phục hồi sức khoẻ, tinh thần và giáo dục đạo đức thì việc khuyến khích hoạt động dịch vụ là cần thiết nhằm mở rộng nhiều hoạt động và nâng cao chất lượng trợ giúp, đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của trẻ em và gia đình.
6. Biện pháp trợ giúp đối tượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt
Mỗi đối tượng trẻ em có HCĐB đều có hoàn cảnh xuất thân khác nhau, điều kiện về thể chất, tinh thần khác nhau, nên mỗi đối tượng trẻ em có những nhu cầu khác nhau. Vì vậy, các biện pháp trợ giúp được quy định cụ thể cho phù hợp với mỗi đối tượng trẻ em có HCĐB.
6.1. Trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi
Khoản 1 Điều 51 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi được Uỷ ban nhân dân địa phương giúp đỡ để có gia đình thay thế hoặc tổ chức chăm sóc, nuôi dưỡng tại các cơ sở trợ giúp trẻ em công lập, ngoài công lập”. Quy định này đề ra biện pháp trợ giúp trẻ em và quy định trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân trong việc bảo đảm cho đối tượng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi có được một nơi an toàn để sống, để được hưởng sự chăm sóc, nuôi dưỡng.
Để thực hiện được biện pháp có gia đình thay thế, có nguồn nuôi dưỡng, Khoản 2 Điều 51 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Nhà nước khuyến khích gia đình, cá nhân nhận nuôi con nuôi; cơ quan, tổ chức, cá nhân nhận đỡ đầu, nhận chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi". Trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân nhận đỡ đầu trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi thì Uỷ ban nhân dân thực hiện các biện pháp quy định tại Khoản 1 để bảo đảm được nơi an toàn cho cuộc sống của trẻ em.
Trong trường hợp cá nhân, gia đình hoặc cơ sở trợ giúp trẻ em có khó khăn về kinh phí thì Nhà nước trợ cấp để nuôi dưỡng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi, cụ thể là: "Nhà nước có chính sách trợ giúp gia đình, cá nhân hoặc cơ sở trợ giúp trẻ em ngoài công lập nhận chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi".
Quyết định số 38/2004/QĐ-TTg ngày 17/3/2004 của Thủ tướng Chính phủ quy định chính sách trợ giúp kinh phí cho gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi không còn nguồn nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật Hôn nhân và Gia đình hoặc có người nuôi dưỡng nhưng không đủ khả năng nuôi dưỡng, cụ thể là “Gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi nếu có đủ các điều kiện quy định tại quyết định này thì được hỗ trợ kinh phí với mức thấp nhất là 200.000 đồng/tháng/trẻ em. Riêng đối với gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi dưới 18 tháng tuổi thì được hỗ trợ kinh phí với mức thấp nhất là 270.000 đồng/tháng/trẻ em” (Điều 5). Quy định những trường hợp được xem xét trợ giúp kinh phí là “Người đang nuôi trẻ em mồ côi theo quy định tại Điều 47 và Điều 48 của Luật hôn nhân và gia đình nhưng không đủ khả năng nuôi dưỡng” (Điều 6).
6.2. Trẻ em khuyết tật, tàn tật; trẻ em là nạn nhân của chất độc hoá học
Điều 52 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em khuyết tật, tàn tật, trẻ em là nạn nhân của chất độc hoá học được gia đình, Nhà nước và xã hội giúp đỡ, chăm sóc, được tạo điều kiện để sớm phát hiện bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng; được nhận vào các lớp học hoà nhập, lớp học dành cho trẻ em khuyết tật, tàn tật; được giúp đỡ học văn hoá, học nghề và tham gia hoạt động xã hội”.
Trẻ em khuyết tật, tàn tật, trẻ em là nạn nhân của chất độc màu da cam chịu nhiều thiệt thòi, khả năng hoạt động suy giảm khiến cho việc lao động, sinh hoạt, học tập gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, đối với các em là nạn nhân của chất độc màu da cam, các em phải chịu những di chứng của chiến tranh để lại ảnh hưởng rất nhiều đến sức khoẻ, khả năng nhận thức và thực hiện các quyền của mình. Do đó, trợ giúp trẻ em để phát hiện sớm bệnh, điều trị bệnh, phục hồi sức khoẻ, chức năng, trợ giúp trong việc học tập, đi lại, sinh hoạt là nhu cầu cần thiết của trẻ em khuyết tật, tàn tật, trẻ em là nạn nhân của chất độc hoá học.
Pháp lệnh về người tàn tật và các văn bản pháp luật có liên quan đã quy định các chính sách và biện pháp đối với người tàn tật nói chung, trẻ em khuyết tật, tàn tật nói riêng về chăm sóc sức khoẻ, hỗ trợ nuôi dưỡng, học văn hoá, học nghề, hỗ trợ việc làm, hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao.
6.3. Chính sách đối với trẻ em nhiễm HIV/AIDS
Để giúp trẻ em nhiễm HIV/AIDS vượt qua mặc cảm, được tham gia vào các hoạt động của cộng đồng, có cơ hội thực hiện các quyền của trẻ em, Điều 53 Luật BVCSGD trẻ em quy định “Trẻ em nhiễm HIV/AIDS không bị phân biệt đối xử, được Nhà nước và xã hội tạo điều kiện để chữa bệnh, nuôi dưỡng tại gia đình hoặc tại cơ sở trợ giúp trẻ em”.
Trẻ em nhiễm HIV/AIDS đang có chiều hướng gia tăng, trong khi nhận thức về căn bệnh HIV/AIDS chưa đúng, còn mặc cảm, lo sợ sự lây truyền, nên tình trạng người nhiễm HIV/AIDS bị xa lánh trong xã hội vẫn còn phổ biến, trẻ em nhiễm HIV/AIDS đang đối phó với cái chết, lại bị sự cô lập, càng dẫn tới sự suy sụp nhanh chóng, cướp đi cái quyền được sống của trẻ em.
6.4. Trẻ em phải làm việc nặng nhọc, nguy hiểm, độc hại, xa gia đình
Khoản 1 Điều 54 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm phát hiện, giải quyết kịp thời tình trạng trẻ em phải làm việc nặng nhọc, nguy hiểm, tiếp xúc với chất độc hại; tạo điều kiện cho trẻ em được học nghề, làm công việc phù hợp với sức khoẻ, lứa tuổi trong phạm vi địa phương”.
Pháp luật nghiêm cấm việc bắt trẻ em phải làm việc nặng nhọc, nguy hiểm, tiếp xúc với chất độc hại. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay vẫn có khả năng xảy ra tình trạng này. Vì vậy, việc thường xuyên kiểm tra, thanh tra để phát hiện, giải quyết, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm nhằm chấm dứt tình trạng trẻ em phải làm việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Đồng thời, phải có biện pháp thiết thực để giúp đỡ trẻ em được học nghề, được làm công việc phù hợp với sức khoẻ, nếu các em đã hoàn thành chương trình giáo dục phổ cập và hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn.
Đối với trẻ em phải làm việc xa gia đình thì biện pháp cần thiết là phải bảo đảm môi trường an toàn cho trẻ em. Khoản 2 Điều 54 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm giữ liên hệ thường xuyên với trẻ em phải làm việc xa gia đình để giúp đỡ, giáo dục trẻ em". Đồng thời, Khoản 3 quy định "Uỷ ban nhân dân cấp xã, nơi có trẻ em phải làm việc xa gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện để trẻ em được sống trong môi trường an toàn, được chăm sóc sức khoẻ, học văn hoá, tu dưỡng đạo đức, phẩm chất".
Khi trẻ em làm việc ở các cơ quan, tổ chức nào thì cơ quan, tổ chức đó có trách nhiệm quản lý trẻ em, nhưng ngoài giờ làm việc, nếu trẻ em sống tập trung tại một địa điểm thì Uỷ ban nhân dân cấp xã phải tổ chức việc sinh hoạt cho trẻ em để trẻ em tu dưỡng đạo đức, phẩm chất và có điều kiện để học văn hoá, bảo đảm môi trường an toàn cho trẻ em, nghiêm trị những kẻ lôi kéo trẻ em sinh hoạt bừa bãi, thiếu tổ chức, kỷ luật.
6.5. Chính sách đối với trẻ em lang thang
Khoản 1 Điều 55 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh nơi có trẻ em đến lang thang phối hợp với Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh nơi có trẻ em đi lang thang trong việc tổ chức, giúp đỡ đưa trẻ em trở về với gia đình; đối với trẻ em lang thang mà không còn nơi nương tựa thì được tổ chức chăm sóc, nuôi dưỡng tại gia đình thay thế hoặc cơ sở trợ giúp trẻ em; đối với trẻ em lang thang của hộ nghèo thì được ưu tiên, giúp đỡ để xóa đói giảm nghèo”.
Tình trạng trẻ em lang thang xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do khó khăn về kinh tế và đổ vỡ trong quan hệ gia đình. Để giải quyết được thực trạng này thì phải giải quyết từ gốc rễ vấn đề kinh tế và quan hệ gia đình. Biện pháp đối với trẻ em lang thang do nguyên nhân về kinh tế là hỗ trợ gia đình phát triển kinh tế, tăng thu nhập ổn định cuộc sống, đối với trẻ em lang thang do nguyên nhân đổ vỡ quan hệ gia đình là giáo dục, hoà giải và trong trường hợp trẻ em lang thang không còn nơi nương tựa thì lựa chọn gia đình thay thế cho trẻ em hoặc đưa vào cơ sở trợ giúp trẻ em.
Khoản 2 Điều 55 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Đối với trẻ em cùng gia đình đi lang thang thì Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh nơi có trẻ em cùng gia đình đến lang thang có trách nhiệm yêu cầu và tạo điều kiện để gia đình lang thang định cư, ổn định cuộc sống và để trẻ em được hưởng các quyền của mình". Theo quy định, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh nơi có trẻ em cùng gia đình đến lang thang có hai trách nhiệm là yêu cầu gia đình lang thang định cư và tạo điều kiện để gia đình lang thang định cư.
Trường hợp gia đình lang thang có người là thành viên gia đình có sức lao động, có người thân thích thì phải yêu cầu gia đình lang thang định cư và trong trường hợp không chấp hành phải có biện pháp chế tài để thực hiện. Trường hợp gia đình lang thang quá nghèo, không có người thân thích thì tạo điều kiện cho gia đình lang thang định cư bằng các biện pháp hỗ trợ nơi định cư, hỗ trợ tạo việc làm, có thu nhập để ổn định cuộc sống.
Tình trạng lang thang không có người quản lý, dạy dỗ có thể dẫn các em rơi vào tệ nạn xã hội hoặc con đường phạm pháp, bị các đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện các hành vi phạm tội. Vì vậy, Khoản 3 Điều 55 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm tạo điều kiện để trẻ em lang thang được sống trong môi trường an toàn, không rơi vào tệ nạn xã hội”.
6.6. Trẻ em bị xâm hại tình dục
Khoản 1 Điều 56 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trẻ em bị xâm hại tình dục được gia đình, Nhà nước và xã hội giúp đỡ bằng các biện pháp tư vấn, phục hồi sức khoẻ, tinh thần và tạo điều kiện để ổn định cuộc sống”. Trẻ em bị xâm hại tình dục, bị tổn thương rất nặng về thể chất, tinh thần, nhân phẩm và thậm chí có em không chịu nổi sức ép, không thiết sống đã tự tử để thoát khỏi sự mất mát quá lớn đó. Vì vậy, biện pháp trợ giúp đối với trẻ em bị xâm hại tình dục là tư vấn, phục hồi sức khoẻ, tinh thần, nhằm giúp các em giảm bớt sức ép, mặc cảm, phục hồi sức khoẻ và trở lại cuộc sống bình thường tái hoà nhập với gia đình, cộng đồng. Những biện pháp này hết sức khó khăn đòi hỏi sự kiên trì, tế nhị giữa trẻ em với người trợ giúp và xung quanh cộng đồng.
Khoản 2 Điều 56 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thực hiện biện pháp giáo dục, phòng ngừa, ngăn chặn và tố cáo hành vi xâm hại tình dục trẻ em”. Quy định này nhằm nhấn mạnh các biện pháp giáo dục, phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng xâm hại tình dục trẻ em nói chung, đối với những địa điểm, đối tượng có nguy cơ cao nói riêng. Đồng thời, phải có biện pháp mạnh, xử lý kịp thời, nghiêm minh đối với những hành vi vi phạm pháp luật.
Hiện nay, tình trạng trẻ em bị xâm hại tình dục vẫn là một vấn đề nhức nhối trong xã hội. Các biện pháp nghiêm minh của pháp luật đã được áp dụng đối với những kẻ thực hiện hành vi này, cụ thể là các quy định trong các văn bản pháp luật có liên quan như Bộ luật hình sự năm 1999 có quy định về các tội xâm hại tình dục trẻ em, các cơ quan thực thi pháp luật cố gắng đưa ra truy tố, xét xử kẻ phạm tội, song loại tội phạm này vẫn đang có chiều hướng gia tăng. Nguyên nhân của tình trạng này là do công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật, công tác quản lý, giám sát, bảo vệ trẻ em còn nhiều hạn chế, bất cập, việc xử lý các hành vi vi phạm chưa kịp thời, kiên quyết.
6.7. Trẻ em nghiện ma tuý
Khoản 1 Điều 57 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cơ quan, tổ chức có liên quan đến hoạt động phòng, chống ma tuý có trách nhiệm tổ chức cai nghiện tại gia đình hoặc tại cơ sở cai nghiện cho trẻ em nghiện ma tuý theo quy định của Luật phòng, chống ma tuý”.
Số trẻ em nghiện ma tuý đang gia tăng trong những năm vừa qua. Thực trạng này có nhiều nguyên nhân như sự thiếu chăm lo, giáo dục của gia đình, hiện tượng đua đòi, bị lôi kéo, dụ dỗ trong thanh thiếu niên, sự phát triển của tệ nạn buôn bán ma tuý chưa được ngăn chặn. Trẻ em nghiện ma tuý đã gây ra tình cảnh đau khổ, khó khăn cho nhiều gia đình, tác động tiêu cực đến môi trường sống của xã hội đồng thời còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ và tương lai của trẻ em. Vì vậy, cơ quan, tổ chức có liên quan và toàn xã hội phải tham gia công tác phòng, chống ma tuý có hiệu quả, ngăn chặn thực trạng này. Đồng thời, nâng cao ý thức của cá nhân, gia đình trong việc quan tâm BVCSGD trẻ em toàn diện, tạo môi trường xã hội lành mạnh cho cuộc sống của trẻ em.
Khoản 2 Điều 57 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Cơ sở cai nghiện ma tuý có trách nhiệm tạo điều kiện cho trẻ em cai nghiện được tham gia các hoạt động lành mạnh có ích và phải bố trí cho trẻ em cai nghiện ở khu vực dành riêng cho trẻ em”. Theo quy định cơ sở cai nghiện ma tuý không chỉ có trách nhiệm điều trị cắt cơn, giải độc, phục hồi sức khoẻ mà còn có trách nhiệm tổ chức các hoạt động vui chơi, rèn luyện sức khoẻ tạo điều kiện cho trẻ em sớm cai nghiện. Đồng thời, theo quy định của pháp luật thì phải bố trí cho trẻ em cai nghiện ở khu vực dành riêng cho trẻ em, không bố trí chung với người lớn.
Khoản 3 Điều 57 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trẻ em cai nghiện ma tuý tại cơ sở cai nghiện bắt buộc không bị coi là trẻ em bị xử lý vi phạm hành chính”. Theo quy định tại Điều 29 Luật phòng, chống ma tuý năm 2000 thì "Người nghiện ma tuý từ đủ 20 tuổi đến dưới 18 tuổi đã được cai nghiện tại gia đình, cộng đồng hoặc đã được giáo dục nhiều lần tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc không có nơi cư trú nhất định thì được đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc dành riêng cho họ" (Khoản 1); "Người nghiện ma tuý từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi tự nguyện hoặc được gia đình làm đơn xin cai nghiện thì được nhận vào cai nghiện tại cơ sở cai nghiện bắt buộc dành riêng cho họ" (Khoản 2); "Việc cai nghiện ma túy đối với người nghiện ma tuý quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này không coi là việc xử lý vi phạm hành chính" (Khoản 3).
6.8. Trẻ em vi phạm pháp luật
Khoản 1 Điều 58 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trẻ em vi phạm pháp luật được gia đình, nhà trường và xã hội giáo dục, giúp đỡ để sửa chữa sai lầm, có ý thức tôn trọng pháp luật, tôn trọng quy tắc của đời sống xã hội và sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Việc tổ chức giáo dục trẻ em vi phạm pháp luật chủ yếu được thực hiện tại cộng đồng hoặc đưa vào trường giáo dưỡng”.
Cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường nhiều hiện tượng tiêu cực trong xã hội nảy sinh đã có tác động không nhỏ đến tâm lý của trẻ em, làm cho các em không cưỡng lại nổi những áp lực, dụ dỗ, lôi kéo thiếu lành mạnh. Từ hút thuốc lá, tụ tập băng nhóm, chơi bời lêu lổng đến gây rối trật tự... đang là vấn nạn đối với trẻ em, khiến cho trẻ em vi phạm pháp luật gia tăng đáng kể. Một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng phạm tội của trẻ em là không có sự quan tâm của gia đình. Vì thế, gia đình phải chịu trách nhiệm chính trước sự sai phạm của trẻ em. Các em là nạn nhân của việc không được chăm sóc, quan tâm và hướng dẫn đầy đủ.
Theo quy định, các biện pháp chế tài đối với những người vi phạm pháp luật của nước ta trước hết là để giáo dục, giúp đỡ để người vi phạm nhận thấy sai lầm, sửa chữa sai lầm, có ý thức hơn đối với xã hội và phấn đấu tiến bộ để trở thành người công dân có ích. Đối với trẻ em vi phạm pháp luật thì chủ yếu tổ chức việc giáo dục, rèn luyện phấn đấu tại cộng đồng hoặc đưa vào trong trường giáo dưỡng, không đưa vào trại tù giam, trừ trường hợp đặc biệt.
Khoản 2 Điều 58 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Việc xử lý trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với trẻ em vi phạm pháp luật phải theo quy định của pháp luật đối với người chưa thành niên". Bộ luật hình sự năm 1999 đã xuất phát từ đặc điểm của người chưa thành niên là về khả năng nhận thức để có biện pháp xử lý, sử dụng các hình phạt nhẹ hơn so với cùng hành vi của người đã trưởng thành. Đồng thời, việc xử phạt được áp dụng theo hướng không tập trung giam giữ. Bộ luật dân sự năm 1995 và Bộ luật dân sự năm 2005 đều xuất phát từ từng lứa tuổi để xác định trách nhiệm, quan hệ dân sự. Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính xác định hành vi vi phạm hành chính theo đặc điểm về lứa tuổi và nhận thức của trẻ em.
Khoản 3 Điều 58 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trẻ em vi phạm pháp luật đã bị xử lý bằng biện pháp hành chính, hình sự  cách ly khỏi cộng đồng trong một thời gian nhất định, khi trở về gia đình được Uỷ ban nhân dân cấp xã phối hợp với cơ quan, tổ chức hữu quan tạo điều kiện, giúp đỡ tiếp tục học văn hoá, học nghề và hỗ trợ tìm việc làm". Trẻ em vi phạm pháp luật mà bị xử lý bằng biện pháp cách ly khỏi cộng đồng thì có mặc cảm nặng nề và dư luận xã hội tác động, gây khó khăn cho trẻ em được hưởng cuộc sống bình thường. Vì vậy, Uỷ ban nhân dân cấp xã, cơ quan, tổ chức hữu quan phải tạo điều kiện giúp đỡ trẻ em tiếp tục học văn hoá, học nghề hoặc có việc làm để trẻ em được hoà nhập với gia đình, cộng đồng.
Trong thực tế, nhiều trẻ em vi phạm pháp luật khi hết hạn trở về gặp nhiều khó khăn, tự vận động trước cuộc sống và lại tái phạm tội. Vì vậy, Khoản 4 Điều 58 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Trường hợp trẻ em đã chấp hành xong thời hạn giáo dục hoặc hình phạt mà không có nơi nương tựa thì Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh đưa vào cơ sở trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, tạo điều kiện để được học nghề và có việc làm".

V. ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH
Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em không có quy định riêng về khiếu nại, tố cáo, khen thưởng và xử lý vi phạm, nhưng việc thực hiện phải tuân theo các quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo, thi đua, khen thưởng, pháp luật về hình sự, xử lý vi phạm hành chính. 
1. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức có thẩm quyền trong việc thi hành pháp luật về BVCSGD trẻ em. Cá nhân có quyền tố cáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về hành vi vi phạm pháp luật về BVCSGD trẻ em. Thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo thực hiện theo quy định của luật về khiếu nại, tố cáo.
2. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thành tích trong công tác BVCSGD trẻ em thì được khen thưởng theo quyết định của pháp luật về khen thưởng.
3. Người nào có hành vi vi phạm các quy định của Luật BVCSGD trẻ em, Nghị định số 36/2005/NĐ-CP và các quy định khác của pháp luật có liên quan đến công tác BVCSGD trẻ em thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật. 
4. Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 thay thế Luật năm 1991.

Phần thứ ba
TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHỈ THỊ SỐ 55-CT/TW NGÀY 28 THÁNG 6 NĂM 2000 CỦA BỘ CHÍNH TRỊ VỀ TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA CÁC CẤP ỦY ĐẢNG Ở CƠ SỞ ĐỐI VỚI CÔNG TÁC BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM
Ngày 28 tháng 6 năm 2000 Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam( Khóa VIII) ban hành Chỉ thị số Số 55-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ đảng ở cơ sở đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. 
Sau khi đánh giá tình hình và kết quả công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em thực hiện Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Công ước quốc tế về quyền trẻ em và Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em 1991-2000, Chỉ thị nêu rõ: Để đảm bảo cho thế hệ trẻ Việt Nam được phát triển toàn diện, giữ vững và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu được những tinh hoa của thế giới, đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; chủ động phòng ngừa, khắc phục những tác động tiêu cực mới đối với trẻ em trong bối cảnh hiện nay, các cấp uỷ đảng ở cơ sở cần lãnh đạo thực hiện tốt những việc sau đây:
1- Tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của cấp uỷ đảng ở cơ sở về tính cấp bách cũng như tầm quan trọng của sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em trong tình hình mới. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục trong Đảng và trong nhân dân về các chủ trương, chính sách của Đảng, luật pháp của Nhà nước về trẻ em; bồi dưỡng, hướng dẫn kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cho cộng đồng và gia đình.
2- Lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng và thực hiện chương trình, kế hoạch hành động vì trẻ em 5 năm và hàng năm của địa phương, chăm lo phát triển toàn diện cho trẻ em về sức khoẻ, trí tuệ, đạo đức, văn hoá tinh thần, để trở thành những công dân xã hội chủ nghĩa nhỏ tuổi, đồng thời hạn chế đến mức thấp nhất sự xâm hại đối với trẻ em. Có biện pháp giải quyết tốt một số mục tiêu quan trọng như: giảm tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng, giúp đỡ để mọi trẻ em được phổ cập giáo dục theo quy định, giảm trẻ em thất học, bỏ học, lưu ban, thu hút trẻ em quá độ tuổi vào các lớp học, tích cực phòng chống tình trạng dụ dỗ trẻ em tham gia buôn bán và nghiện hút ma tuý, trẻ em bị xâm hại, trẻ em làm trái pháp luật, trẻ em lang thang kiếm sống; đầu tư và huy động các nguồn lực để phát triển nhà trẻ, lớp mẫu giáo, điểm văn hoá, vui chơi cho trẻ em. Đưa các mục tiêu vì trẻ em, lồng ghép và ưu tiên giải quyết các vấn đề có liên quan đến trẻ em trong kế hoạch và các chương trình phát triển kinh tế - xã hội.
Phân công đảng viên thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, đi sâu đến từng hộ gia đình nắm chắc tình hình trẻ em. Định kỳ nghe báo cáo tình hình công tác trẻ em và tổ chức kiểm điểm trong chi bộ, đảng bộ cơ sở về công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Coi kết quả công tác này là một nội dung để đánh giá hoạt động của các tổ chức đảng, đoàn thể và của từng đảng viên, đoàn viên, hội viên.
3- Xây dựng gia đình bền vững, hạnh phúc là một mục tiêu quan trọng. Đề cao vai trò trách nhiệm của gia đình, giúp đỡ và tạo điều kiện cần thiết để các gia đình thực hiện trách nhiệm đối với thế hệ trẻ, tạo môi trường lành mạnh cho sự phát triển của trẻ em. Tôn trọng và bảo đảm cho trẻ em được thực hiện quyền và bổn phận của mình trước gia đình và xã hội. Xây dựng tình làng, nghĩa xóm, khuyến khích các gia đình giúp đỡ lẫn nhau trong việc chăm sóc, nuôi dạy con cháu, đỡ đầu trẻ em mồ côi không nơi nương tựa. Giúp đỡ tạo việc làm cho các gia đình có trẻ em khó khăn. Đảng viên phải gương mẫu xây dựng gia đình hoà thuận, nuôi dạy con tốt. Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình và các ngành, đoàn thể để giáo dục trẻ em, nhất là đối với những trường hợp cá biệt; chú trọng giáo dục cho trẻ em tình yêu gia đình, quê hương, đất nước, những giá trị văn hoá, đạo đức, truyền thống cách mạng của dân tộc và của mỗi địa phương. 
Hàng năm, tổ chức “Ngày gia đình” trong tháng hành động vì trẻ em (từ 15-5 đến 30-6), nhằm thúc đẩy phong trào toàn xã hội xây dựng gia đình bền vững, hạnh phúc, nuôi dạy con tốt.
4- Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên, các tổ chức kinh tế, xã hội v.v…các cấp và ở từng địa phương, cơ sở, từng khu dân cư cần tích cực tham gia Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tăng cường chỉ đạo Đội Thiếu niên tiền phong, Sao nhi đồng tổ chức thu hút tất cả thiếu niên, nhi đồng tham gia vào các hình thức sinh hoạt tập thể, hoạt động xã hội, văn hoá, thể thao v.v… cho trẻ em. Khuyến khích các hoạt động nhân đạo, từ thiện vì trẻ em. Đưa các nội dung về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em vào các hương ước, quy ước, các tiêu chuẩn của “gia đình văn hoá”, “làng văn hoá”, gắn hoạt động bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em với nội dung xây dựng khu dân cư. Khen thưởng, biểu dương kịp thời những tổ chức, gia đình, cá nhân có thành tích bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Xử lý thích đáng và tạo dư luận xã hội nghiêm khắc lên án những hành vi xâm hại trẻ em.
5- Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em ở cơ sở. Bố trí cán bộ có năng lực, có tâm huyết, có điều kiện để phụ trách công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em ở xã, phường, có chế độ đào tạo, bồi dưỡng và phụ cấp thích hợp. Chăm lo xây dựng đội ngũ những người tình nguyện làm công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ở từng thôn, bản, cụm dân cư.
Các tỉnh uỷ, thành uỷ có kế hoạch lãnh đạo tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ở địa phương theo tinh thần Chỉ thị này.
Các bộ, ngành, đảng, đoàn, các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, trước hết là Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hoá - Thông tin, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Uỷ ban Thể dục thể thao, Tổng cục Thống kê…, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các thành viên phối hợp xây dựng chương trình hành động quốc gia vì trẻ em thời kỳ 2001-2010 và chỉ đạo thực hiện cụ thể đến tận các cơ sở. Mỗi ngành, đoàn thể có chương trình và kế hoạch chỉ đạo và giúp ít nhất một địa phương xã, huyện hoặc tỉnh ở những vùng khó khăn để đạt được các mục tiêu của chương trình quốc gia vì trẻ em. Dành sự quan tâm đặc biệt cho trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, trẻ em các gia đình chính sách, gia đình nghèo và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
	Ban Khoa giáo Trung ương và Ban cán sự đảng Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam được Bộ Chính trị giao trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và định kỳ báo cáo Bộ Chính trị tình hình thực hiện Chỉ thị.

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG QUỐC GIA VÌ TRẺ EM VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2001-2010
(Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001-2010 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 26/02/2001 tại Quyết định số 23/2001/QĐ-TTg). 
CHƯƠNG II. MỤC TIÊU 
Hướng ưu tiên của Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001-2010 tập trung vào các mục tiêu chưa hoàn thành từ Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 1991-2000, những mục tiêu phù hợp với Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, những mục tiêu mới dựa trên nhu cầu của trẻ em và ưu tiên của quốc gia. 
1. Mục tiêu tổng quát:
Tạo mọi điều kiện tốt nhất nhằm đáp ứng đầy đủ các nhu cầu và các quyền cơ bản của trẻ em, ngăn chặn và đẩy lùi các nguy cơ xâm hại trẻ em, xây dựng môi trường an toàn và lành mạnh để trẻ em Việt Nam có cơ hội được bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và phát triển toàn diện về mọi mặt, có cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.
2. Mục tiêu cụ thể:
* SỨC KHỎE, DINH DƯỠNG CHO TUỔI THƠ
Đảm bảo mọi tuổi thơ đều có sức khỏe tốt bằng việc được hưởng các dịch vụ sức khỏe cơ bản, chất lượng cao, đồng thời được chăm sóc thích hợp về sức khoẻ dinh dưỡng của bà mẹ.
Tập trung vào 3 mục tiêu chính và những mục tiêu chưa đạt của Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 1991-2000.
1. Giảm tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi từ 36,7/1000 trẻ sinh ra sống xuống còn 30/1000 vào năm 2005 và xuống dưới 25/1000 vào năm 2010. Tương ứng, giảm tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi từ 42/1000 xuống 36/1000 và dưới 32/1000.
2. Giảm tỷ lệ tử vong bà mẹ liên quan đến thai sản từ 100/100.000 trẻ sinh ra sống xuống còn 80/100.000 năm vào 2005 và dưới 70/100.000 vào năm 2010. 
3. Giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi ở thể nhẹ cân (cân nặng/tuổi) từ 33,1% xuống 25% vào năm 2005 và xuống dưới 20% vào năm 2010, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi ở thể thấp còi (chiều cao/tuổi) bình quân mỗi năm 1,5%. 
- Giảm tỷ lệ thiếu Vitamin A tiền lâm sàng ở trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 10% vào năm 2005 và dưới 5 % vào năm 2010; giảm tỷ lệ bướu cổ trẻ em 8-12 tuổi từ 14% năm 2000 xuống dưới 3% vào năm 2010; giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ em trong các cơ sở giáo dục mầm non xuống dưới 20% vào năm 2005 và dưới 17% vào năm 2010.
- Duy trì tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ 7 loại vacxin (lao, ho gà, bạch hầu, uốn ván, bại liệt, sởi, viêm gan B) cho trẻ em dưới 1 tuổi  đạt trên 90% vào năm 2005 và trên 95% vào năm 2010.
- Triển khai tiêm 3 loại vacxin thương hàn, vacxin tả và vacxin viêm não ở các vùng có bệnh lưu hành, đạt tỷ lệ tiêm chủng 80% đối tượng có nguy cơ mắc phải.
- Triển khai chiến lược tiêm nhắc lại vacxin sởi mũi 2 cho trẻ dưới 10 tuổi trong cả nước, giảm tỷ lệ mắc sởi từ 17/100.000 dân năm 2000 xuống còn dưới 1/100.000 dân vào năm 2010.
- Phấn đấu trên 90% phụ nữ có thai được khám thai từ 3 lần trở lên và được sinh nở an toàn với sự trợ giúp của cán bộ y tế.
- 90% phụ nữ mang thai được tiêm đủ liều vacxin uốn ván vào năm 2005 và trên 90% vào năm 2010.
 - Giảm tỷ lệ thiếu máu phụ nữ tuổi sinh đẻ (vùng can thiệp) xuống dưới 25% vào năm 2005 và dưới 20% vào năm 2010 thông qua hoạt động bổ sung viên sắt/axít folíc dự phòng cho toàn bộ phụ nữ từ 15-35 tuổi, phụ nữ có thai và cho con bú.
- Giảm tỷ lệ phụ nữ thiếu năng lượng trường diễn (CED) ở lứa tuổi sinh đẻ xuống dưới 30% vào năm 2005 và dưới 25% vào năm 2010.
- Đảm bảo đến năm 2010, 100% trạm y tế xã vùng đồng bằng, trung du và 40% số trạm y tế xã vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa có bác sỹ; 100% số trạm y tế có nữ hộ sinh hoặc cán bộ trung cấp y tế sản nhi, trong đó 80% có trình độ trung học. Phấn đấu 100% thôn bản có nhân viên y tế có trình độ sơ học trở lên.
- Giảm tỷ lệ trẻ sơ sinh cân nặng dưới 2.500 gam từ 8% năm 2000 xuống 7% vào năm 2005 và 5% vào năm 2010.
- Tăng cường các điều kiện để có thể giúp, tránh được các nguy cơ gây rối loạn cảm xúc và hành vi cho trẻ em, bao gồm: hiểu biết, tính kiên định, mối quan hệ bạn bè đôi lứa, các hoạt động nhằm giáo dục thẩm mỹ âm nhạc hội hoạ, thể dục thể thao cũng như sự chăm sóc của cha mẹ, mọi người đối với trẻ em.
-  Dự  phòng, phát hiện sớm và điều trị các rối loạn tâm thần, hành vi và cảm xúc.
-  Xây dựng và hoàn thiện bộ chỉ tiêu đánh giá về sức khoẻ tâm thần của trẻ em.
* NƯỚC SẠCH VÀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG
       Đảm bảo mọi trẻ em được sử dụng nước sạch và thiết bị vệ sinh ở trường học, nơi công cộng và ở nhà.	
4. Đảm bảo 80% dân số nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh vào năm 2005 và 85% dân số nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh với số lượng 60 lít/ người/ngày vào năm 2010; tương tự, ở thành thị là 85% và 90%.
5. Tăng tỷ lệ hộ gia đình và dân cư nông thôn sử dụng hố xí hợp vệ sinh từ 32% lên 50% vào năm 2005 và 70% vào năm 2010; tương tự, ở thành thị tỷ lệ đó là 70% và 90%. 
- Nâng cao kiến thức sử dụng nước sạch, vệ sinh môi trường thông qua truyền thông giáo dục cho mọi người dân;
- Đến năm 2010, tất cả các nhà trẻ, mẫu giáo, trường học, bệnh viện, trạm xá, công sở, chợ ở nông thôn có đủ nước sạch và có đủ hố xí hợp vệ sinh.
- Giảm thiểu các bệnh có liên quan đến nước và vệ sinh nhờ cải thiện việc cấp nước sạch, nhà vệ sinh và nâng cao thực hành vệ sinh của nhân dân. Giảm mạnh tình trạng ô nhiễm môi trường.
- Xử lý chất thải ở 30% số chuồng trại chăn nuôi và 10% số làng nghề vào năm 2005; tương ứng 60% và 80% vào năm 2010.   
* GIÁO DỤC CƠ SỞ CÓ CHẤT LƯỢNG
Đảm bảo mọi trẻ em  được giáo dục có chất lượng, có kỹ năng nhận thức và thực hành. Từ đó, các em có thể tham gia một cách đầy đủ với tư cách là những người lao động và những công dân có ích cho xã hội.	
Tiếp tục củng cố và nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục tiểu học, đồng thời phổ cập trung học cơ sở trên toàn quốc vào năm 2010; nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, chất lượng học sinh, đổi mới căn bản và toàn diện nội dung và phương pháp giáo dục; tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy và thực hành, đồng thời nhấn mạnh đến 3 mục tiêu ưu tiên mới:
Tăng lên đáng kể việc trẻ em nhập học giáo dục tiền học đường, đặc biệt trẻ em ở các vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa.
Tăng lên đáng kể trẻ đi học trung học cơ sở và tốt nghiệp. 
Tạo điều kiện cho mọi trẻ em khuyết tật được tiếp cận với việc học chữ, học nghề.
6. Nâng tỷ lệ trẻ em 5 tuổi đến lớp mẫu giáo từ 78% lên 85% vào năm 2005 và 95% vào năm 2010; tương tự, trẻ em từ 3-5 tuổi đến trường từ 42% lên 46% và 52-55%.
7. Nâng tỷ lệ học sinh đi học bậc tiểu học đúng độ tuổi từ 95% lên 97% vào năm 2005 và 99% vào năm 2010.
8. Nâng tỷ lệ tốt nghiệp bậc tiểu học từ 76% lên 85% vào năm 2005 và 95% vào năm 2010; trẻ em 6 tuổi vào lớp 1 từ 95% lên 97% và 99%. Đảm bảo đạt phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi vào năm 2005. Đảm bảo 80% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được học hết tiểu học, số còn lại học xong lớp 3. Không còn trẻ bước vào tuổi 15 mù chữ.
9. Nâng tỷ lệ tốt nghiệp bậc trung học cơ sở từ 70% lên 72% năm 2005 và 75% vào năm 2010. Phấn đấu 40 tỉnh, thành phố đạt chuẩn phổ cập trung học cơ sở vào năm 2005 và toàn quốc vào năm 2010. Tăng tỷ lệ học sinh  học trung học cơ sở trong độ tuổi lên 79% vào năm 2005 và 80% vào năm 2010.
Tạo mọi cơ hội cho trẻ em khuyết tật được đến trường, phấn đấu trẻ em khuyết tật được đi học trong các loại hình: lớp hoà nhập, bán hoà nhập và giáo dục chuyên biệt đạt tỷ lệ 50% vào năm 2005 và 70% vào năm 2010. 
* VỀ BẢO VỆ TRẺ EM
Đảm bảo tối đa số trẻ em được bảo vệ khỏi sự phân biệt đối xử, bị xâm hại và được bảo vệ trong các tình huống đặc biệt. Nâng số lượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được hỗ trợ, giúp đỡ để phát triển khả năng ở mức tối đa. Phòng ngừa bạo lực trong trẻ em và hạn chế thấp nhất tai nạn thương tích ở trẻ em.	
10. Tăng tỷ lệ trẻ em mồ côi không nơi nương tựa được chăm sóc bằng mọi hình thức từ 70% lên 80% vào năm 2005 và 100% vào năm 2010; 70% trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ, chăm sóc vào năm 2010.
11. Tăng tỷ lệ trẻ em tàn tật, đặc biệt trẻ em là nạn nhân của chất độc hóa học da cam được chăm sóc dưới các hình thức khác nhau, trong đó trẻ em sứt môi, hở hàm ếch được phẫu thuật chỉnh hình từ 80% lên 90% vào năm 2005 và 95% vào năm 2010; tương ứng, trẻ em tàn tật được hỗ trợ phục hồi chức năng từ 45% lên 65% và 70%. 
Hạn chế thấp nhất tai nạn thương tích ở trẻ em thông qua truyền thông giáo dục, thực hiện có hiệu quả chương trình an toàn cho trẻ em, cho từng gia đình, an toàn ở trường học, an toàn trên đường giao thông, tiến tới xây dựng một Chiến lược quốc gia về an toàn cho trẻ em.
12. Giảm tỷ lệ trẻ em trong các đối tượng đặc biệt:
- Giảm 70% trẻ em lang thang kiếm sống và trẻ em phải lao động nặng nhọc, độc hại vào năm 2005 và 90% vào năm 2010; trong đó trẻ em lang thang kiếm sống được chăm sóc giúp đỡ và trở về gia đình tương ứng là 50% và 70%. 
- Giảm dần vào năm 2005 và giảm cơ bản vào năm 2010 số trẻ em bị xâm hại tình dục, bị mua bán. 
- Giảm 70% trẻ em nghiện ma tuý vào năm 2005 và 90% vào năm 2010;
- Giảm 70% vào năm 2005 và giảm 90% vào năm 2010 số trẻ em phạm các tội đặc biệt nghiêm trọng; giảm 70% trẻ em làm trái pháp luật vào năm 2010.
- Phòng ngừa để giảm đến mức thấp nhất số trẻ em bị nhiễm HIV/AIDS;
13. Nâng tỷ lệ trẻ em được khai sinh trước 5 tuổi từ 72% lên 80% vào năm 2005 và 90% vào năm 2010.
* VĂN HOÁ, VUI CHƠI CHO TRẺ EM VÀ SỰ THAM GIA TÍCH CỰC CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
Tạo mọi điều kiện để trẻ em được phát triển trí, đức, thể, mỹ thông qua việc tiếp cận ngày càng tăng đối với các phương tiện thông tin đại chúng, các hình thức văn hoá, thể thao và sự tham gia của trẻ em vào các hoạt động.	
14. Đến năm 2005 có 50% xã phường và đến năm 2010 có 100% xã phường có cơ sở vui chơi, trong đó  đủ tiêu chuẩn, tương ứng, là 40% và 50% để trẻ em đuợc phát triển toàn diện và được tổ chức vui chơi, giải trí, rèn luyện thể chất cho trẻ em. 
15. Tỷ lệ quận huyện có trung tâm văn hóa, vui chơi và được tổ chức, quản lý đến năm 2005 là 75% và đến năm 2010 là 100%. 
Duy trì 15%-20% xuất bản phẩm văn hoá dành cho trẻ em; tăng số ấn phẩm cho trẻ em (không kể sách giáo khoa phổ thông) lên 280 triệu bản vào năm 2005 và 380 triệu bản vào năm 2010; tương tự, báo thiếu nhi lên 36 triệu bản và 55 triệu bản; phim hoạt hình cho thiếu nhi 15 bộ và 20 bộ.
Tăng số lượng trẻ em được tham gia sinh hoạt tại các Câu lạc bộ và tham gia các hoạt động lành mạnh; tăng số lượng các Câu lạc bộ và các hình thức hoạt động của trẻ em.
Tăng tỷ lệ trẻ em tình nguyện tham gia các hoạt động văn hóa, xã hội, bổ ích.
Phụ lục 2: Mục tiêu Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em Việt Nam giai đoạn 2001-2010
(Đơn vị tính:%)

Mục tiêu	Các mục tiêu Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001 -2010	2000	2005	2010	
	 SỨC KHOẺ, DINH DƯỠNG CHO TRẺ THƠ	

1	Tử vong:
- Tỉ lệ tử vong trẻ dưới 1 tuổi trên 1000 trẻ sinh ra sống
- Tỉ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi trên 1000 trẻ sinh ra sống	
36,7

42	
30

36	
<25

<32	
2	Tỷ lệ tử vong mẹ trên 100.000 trẻ sinh ra sống	100	80	<70	

3	Dinh dưỡng:
- Tỉ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi (cân nặng/ tuổi)
* Tỷ lệ trẻ sinh thiếu cân dưới 2.500 gam
* Giảm tỷ lệ phụ nữ ở lứa tuổi sinh đẻ thiếu năng lượng trường diễn	
33,1

8	
25

7
30	
<20

5
25	
	* Tiêm phòng uốn ván cho phụ nữ có thai
* Giảm tỷ lệ thiếu máu ở phụ nữ khi mang thai 
* Tỉ lệ phụ nữ có 3 lần đi khám trong khi có thai		90
<25
90	>90
<20
>90	
 NƯỚC SẠCH VÀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG 	
4	Tỉ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước sạch. 	37 	80	85	
	Tỉ lệ người dân thành thị được sử dụng nước sạch 	73 	85	90	
5	Tỉ lệ hộ gia đình và dân cư nông thôn được sử dụng thiết bị vệ sinh	32 	50	70	
	Tỉ lệ hộ gia đình và dân cư thành thị được sử dụng thiết bị vệ sinh		70	90	
	Tỉ lệ trường học có nước sạch và thiết bị vệ sinh 	66 	85	100	
GIÁO DỤC CƠ SỞ CÓ CHẤT LƯỢNG	
6	Tỷ lệ trẻ em 5 tuổi đi mẫu giáo 
* Tỉ lệ đi mẫu giáo  của trẻ từ 3 đến 5 tuổi	78
42	85
46	95
52-55	
7
	Tỉ lệ đi học đúng độ tuổi
* Tỉ lệ trẻ em 6 tuổi vào lớp 1	95
95	97
97	99
99	
8	Tỉ lệ tốt nghiệp bậc tiểu học	76	85	95	
9	Tỉ lệ tốt nghiệp bậc trung học cơ sở
* Tỉ lệ đi học đúng độ tuổi 	70
77	72
79	75
80	
BẢO VỆ TRẺ EM 	
10	Tỷ lệ trẻ em mồ côi không nơi nương tựa được chăm sóc:
*  Trẻ em có hoàn cảnh khó khăn	70	80	100

70	
11	Tỷ lệ chăm sóc trẻ em tàn tật:
* Phẫu thuật chỉnh hình cho trẻ em sứt môi, hở hàm ếch
* Hỗ trợ phục hồi chức năng 
* Giảm tai nạn thương tích	
80

45	
90

65	
95

70
Tối đa	
12	Giảm tỷ lệ trẻ em thuộc các đối tượng đặc biệt:				
	* Giảm tỷ lệ trẻ em nghiện ma tuý		70	90	
	* Giảm tỷ lệ trẻ em lang thang kiếm sống, trẻ em lao động nặng nhọc độc hại
- Lang thang kiếm sống được chăm sóc giúp đỡ và trở về gia đình		70

50	90

70	
	*  Trẻ em bị hiếp dâm, mua bán làm mại dâm		Giảm dần	Giảm cơ bản	
	*  Trẻ em bị buôn bán		Giảm dần	Giảm cơ bản	
	* Giảm tỷ lệ trẻ em phạm các tội đặc biệt nghiêm trọng		70	90	
13	Tỷ lệ trẻ em sinh ra được đăng ký khai sinh trước 5 tuổi 	72 	80	90	
               VĂN HÓA, VUI CHƠI CHO TRẺ EM VÀ SỰ THAM GIA TÍCH CỰC CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN	
14	Tỉ lệ các xã, phường có điểm  vui chơi cho trẻ em đạt tiêu chuẩn	30	 40	50	
15	Tỉ lệ các quận huyện có trung tâm vui chơi cho trẻ em được tổ chức quản lý	  50                 	 75	100	
	*  Số ấn phẩm cho trẻ em (triệu bản)	175	280	  380	
	* Số giờ truyền hình dành cho trẻ em (giờ/năm)	182,5	182,5	  182,5	
	* Số giờ phát thanh dành cho trẻ em (giờ/năm)		1.764	1.764	
	*  Số trường học có thiết bị giáo dục thể chất đầy đủ (trường)	9.000	10.200	11.400	

Chương III. GIẢI PHÁP CƠ BẢN VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ
1. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách, đẩy mạnh xã hội hóa sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Tiến hành việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và các văn bản pháp luật có liên quan.
Bổ sung sửa đổi các chính sách nhằm thực hiện có hiệu quả các quyền của trẻ em.
Ban hành các chính sách nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội tham gia công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em: chính sách vận động các gia đình phát huy vai trò và trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục con cái; chính sách hỗ trợ, khuyến khích xây dựng môi trường gia đình và cộng đồng dân cư an toàn và lành mạnh; chính sách khuyến khích các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước tham gia hỗ trợ thực hiện các mục tiêu vì trẻ em (bao gồm cả việc tham gia cung ứng các dịch vụ xã hội cơ bản cho gia đình và trẻ em).  
1.1. Sức khoẻ, dinh dưỡng cho tuổi thơ.
Chính sách:
Mở rộng và khuyến khích các hình thức cung ứng dịch vụ tại chỗ: điều trị miễn phí cho những đối tượng nghèo, thông qua giúp đỡ mua bảo hiểm, cho vay vốn ưu đãi hoặc bằng các hình thức khác, trong đó đặc biệt chú ý vùng khó khăn.
Khuyến khích các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước sản xuất thuốc cho trẻ em, cung ứng các dịch vụ đảm bảo những người nghèo nhất có thể được hưởng sự chăm sóc với chất lượng có thể chấp nhận được.
Tập trung trợ cấp  cho vùng nghèo được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khoẻ.
Bổ sung, sửa đổi và xây dựng chính sách khuyến khích các nhà cung cấp ngoài khu vực nhà nước đầu tư các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ.
Các tổ chức, cá nhân cung ứng dịch vụ cần:
Cải thiện chất lượng hoạt động tại các trung tâm y tế huyện và xã. Đào tạo lại các cán bộ hiện có và bổ sung thêm các cán bộ có trình độ tại các trung tâm y tế huyện, xã.
Tăng chi phí chăm sóc sức khoẻ ban đầu tại các cơ sở y tế cộng đồng và cấp huyện bằng cách cơ cấu lại kinh phí sự nghiệp giữa phòng bệnh và chữa bệnh trực tiếp, đồng thời tăng tỷ lệ kinh phí cho phòng bệnh ở các địa phương.  
Thực hiện Chương trình quốc gia về y tế, trong đó ưu tiên cung cấp vaccine tiêm chủng mở rộng cho mọi trẻ em, cũng như giải quyết bệnh thiếu Vitamin A và các bệnh khác do thiếu vi chất. Ổn định cung cấp muối Iode trong toàn quốc với trên 90% hộ gia đình sử dụng.
Tăng cường bổ sung các vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm.
Gia đình:
Cải thiện chất lượng tuyên truyền giáo dục công chúng về dinh dưỡng hợp lý và chăm sóc trẻ em, đặc biệt ở vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa.
Tăng cường sự hiểu biết của các gia đình về quyền lợi và lựa chọn các dịch vụ y tế, tập trung vào việc giáo dục cho người nghèo về quyền được miễn giảm viện phí.
Đa dạng hoá bữa ăn, sử dụng các thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất thông qua phát triển hệ sinh thái Vườn - Ao - Chuồng; phòng chống nhiễm giun, đặc biệt là giun móc ở trẻ em bằng cách giáo dục vệ sinh kết hợp với duy trì tẩy giun định kỳ.
	Các hoạt động chính:
- Chương trình tiêm chủng mở rộng, khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ; chương trình an toàn cho trẻ em; chương trình y tế học đường.
- Các dự án chăm sóc sức khoẻ trẻ em dựa vào cộng đồng; dự án phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em; dự án đào tạo cán bộ quản lý.
- Phòng chống viêm gan B. Phòng chống các rối loạn do thiếu hụt Iốt, thiếu các vi chất dinh dưỡng.
- Khám thai đủ 3 lần cho phụ nữ trong thời kỳ mang thai.
1.2. Nước và vệ sinh môi trường.
Chính sách:
- Có chính sách khuyến khích các tổ chức tư nhân và bán tư nhân tham gia xây dựng và duy trì hệ thống nước sạch thông qua các ưu đãi trong vay vốn, trợ giá bán, liên kết trực tiếp với nhà tài trợ hoặc các tổ chức phi chính phủ.
- Dành phần lớn ngân sách được cam kết cho nước sạch xuống vùng nông thôn, tập trung vào gia đình và cộng đồng.
Các tổ chức, cá nhân cung ứng dịch vụ:
- Thông qua việc sử dụng nhiều hơn các tổ chức dựa vào cộng đồng, xây dựng các hệ thống mới do cộng đồng quản lý để cải thiện hơn cơ sở hạ tầng.
- Hợp tác hơn nữa giữa các nhà cung cấp dịch vụ địa phương, đặc biệt là với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để đảm bảo các hệ thống nước sạch và hố xí hợp vệ sinh.
- Tiếp tục triển khai các hoạt động đang làm  nhằm tăng cường cung cấp nước sạch và công trình vệ sinh. Tập trung cung cấp nước sạch vệ sinh môi trường cho 15 tỉnh nghèo và ở vùng sâu vùng  xa.
Gia đình:
- Mở chiến dịch giáo dục tuyên truyền trong công chúng về ăn ở vệ sinh, sử dụng nước sạch, giữ gìn môi trường sống xanh, sạch và trong lành.
- Hệ thống thông tin tuyên truyền tập trung nhằm nâng cao sự hiểu biết về tầm quan trọng của nước sạch, vệ sinh môi trường , gắn sử dụng với phòng bệnh.
- Khuyến khích các hộ gia đình đóng góp một phần thu nhập gia đình cho nước sạch vệ sinh môi trường. Mở rộng dần những mô hình thí điểm này cho toàn bộ các tỉnh trong cả nước vào năm 2010.
1.3.  Giáo dục cơ sở có chất lượng.
Chính sách:
- Cải tiến chương trình giáo dục phù hợp với cả giáo viên và học sinh. Tăng  số giờ thực hành, “học mà chơi, chơi mà học” trên lớp;
- Có chính sách khen thưởng phù hợp đối với các giáo viên dạy giỏi, giáo viên dạy nhiều năm ở vùng cao, vùng xa, giáo viên dạy trẻ khuyết tật.
- Có các chính sách hỗ trợ các tỉnh khó khăn để thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi vào năm 2005 và phổ cập trung học cơ sở vào năm 2010. 
- Chính sách giáo dục miễn phí cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; chính sách hỗ trợ sự phát triển giáo dục các dân tộc thiểu số, đặc biệt đối với trẻ em gái ở các vùng dân tộc; chính sách giảm các chi phí đóng góp cho giáo dục cơ sở của các gia đình, đặc biệt là gia đình nghèo.
- Có biện pháp thu hút trẻ em tàn tật, trẻ mồ côi, trẻ lang thang đã bỏ học trở lại hệ thống giáo dục thông qua chương trình dạy nghề hoặc lớp học không chính qui.
Các tổ chức, cá nhân cung ứng dịch vụ:
- Tăng cường việc đánh giá giáo viên giỏi, hướng tới việc nâng cao hơn nữa chất lượng giảng dạy.
- Tăng cường cơ hội học tiểu học, đặc biệt tại vùng xa vùng sâu, thông qua việc thực hiện miễn giảm học phí theo đối tượng.
- Tăng cường xây dựng nhà trẻ mẫu giáo cũng như đào tạo giáo viên mới.
- Tăng số trường trung học cơ sở ở vùng nông thôn và nghiêm túc thực hiện miễn giảm học phí cho trẻ em nghèo.
- Mở thêm lớp xoá mù chữ cho người lớn, đặc biệt ở vùng  núi cao.
Gia đình:
- Tăng cường vai trò của gia đình trong việc phối hợp giáo dục ở 3 môi trường gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc chăm lo học tập cho trẻ em.
- Nâng cao trách nhiệm và nghĩa vụ của cha mẹ trong việc đảm bảo quyền học tập cho trẻ em. 
Các hoạt động chính:
- Xây dựng các trường mầm non, nhà trẻ ở các làng bản nông thôn. 
- Mở rộng khả năng huy động trẻ ở các vùng đông dân, hình thành mỗi huyện 1 trường trọng điểm để làm nòng cốt cho việc thực hiện đa dạng hoá các loại hình giáo dục mầm non. Củng cố các trường mầm non dân lập, phát triển mạnh mẽ các trường mầm non tư thục để bổ sung cho sự thiếu hụt của mạng lưới giáo dục mầm non. 
- Phát triển và củng cố các cơ sở giáo dục mầm non công lập, các trường mầm non trọng điểm chất lượng cao.
- Hỗ trợ đào tạo giáo viên trung học cơ sở, bổ sung cho 10 tỉnh khó khăn, bổ sung kinh phí xây dựng trường học cho 10 tỉnh thiếu trường sở.
- Xây dựng chương trình giáo dục hoà nhập, bán hoà nhập cho trẻ em khuyết tật.
- Xây dựng trường dân tộc nội trú ở cấp huyện và cấp xã; xây dựng trường dự bị đại học cho thanh thiếu niên các dân tộc thiểu số.
- Nghiên cứu bổ sung các chỉ tiêu về giáo dục toàn diện cho trẻ em (học ngoại ngữ, vi tính, ...), trong đó chia theo vùng, lãnh thổ và vùng đặc biệt khó khăn.
- Mở thêm các trường tiểu học 2 ca bằng cách xây dựng thêm trường lớp và đào tạo thêm giáo viên. 
- Mỗi một xã (hoặc cụm xã) có  trường tiểu học và trung học cơ sở với đầy đủ trang thiết bị dạy và học. 
- Mỗi một huyện đều có trường đào tạo, dạy nghề. 
- Viết lại giáo trình giảng dạy tiểu học và trung học cơ sở, xây dựng kế hoạch mở các khóa đào tạo phương pháp giảng dạy mới cho các giáo viên. 
- Hỗ trợ phổ cập giáo dục trung học cơ sở. 
- Hỗ trợ đặc biệt về đào tạo giáo viên ở 10 tỉnh điểm có nhu cầu đặc biệt (5 tỉnh miền núi phía Bắc, 3 tỉnh ở tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và 2 tỉnh ở Tây Nguyên).
- Hỗ trợ một cách hiệu quả thiết thực cho giáo dục ở vùng dân tộc thiểu số: phát triển trường dân tộc nội trú, hỗ trợ nhiều suất học bổng hơn cho trẻ em  dân tộc.
- Mở các lớp xoá mù chữ và lớp tình thương, lớp linh hoạt.. cho trẻ em thất học. 
1.4. Bảo vệ trẻ em. 
Chính sách:
- Các bộ, ngành chức năng cần lồng ghép các mục tiêu vì trẻ em vào các chương trình mục tiêu do ngành quản lý và đầu tư cán bộ, điều kiện cần thiết cho việc chỉ đạo thực hiện theo hệ thống để đạt được các mục tiêu của chương trình và chỉ đạo các địa phương triển khai thực hiện kiên quyết các vấn đề đến cơ sở. 
- Đầu tư nguồn lực cho việc thực hiện các mục tiêu ở các ngành và phân bổ ngân sách theo nhu cầu thực tế của các địa phương, nhất là các địa phương có điều kiện khó khăn qua ngân sách xã hội hoặc qua các dự án trực tiếp giải quyết các vấn đề của trẻ em.
- Cùng với việc phân cấp quản lý cho địa phương, bố trí cán bộ và có chương trình đào tạo cán bộ làm việc với gia đình, trẻ em tại cộng đồng để đảm bảo có cán bộ thường xuyên nắm tình hình, làm công tác phòng ngừa và tham mưu, phối hợp giải quyết các vấn đề của gia đình, trẻ em.
- Chỉ đạo thực hiện việc nâng cao trách nhiệm, thực hiện chức năng của các gia đình trong công tác bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ, phân công cơ quan chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về gia đình; nghiên cứu xây dựng chính sách cho gia đình trong hệ thống chính sách xã hội.
- Huy động toàn xã hội tham gia vào các hoạt động bảo vệ trẻ em có hoàn cành khó khăn, đặc biệt.
Các tổ chức, cá nhân cung ứng dịch vụ:
- Hoàn thiện hệ thống dịch vụ theo từng đối tượng trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và cần được bảo vệ đặc biệt.
- Đầu tư nguồn lực, con người cho trong hệ thống cung cấp dịch vụ.
- Đa dạng hoá đồng thời tăng cường quản lý nhà nước đối với các dịch vụ cho trẻ em và gia đình.
Gia đình:
- Cần làm cho các vị thành niên sắp bước vào tuổi lập gia đình và các gia đình có những kiến thức về sự phát triển của trẻ em, về trách nhiệm của gia đình theo quy định của luật pháp và biết cách chăm sóc, giáo dục, bảo vệ con em mình. 
- Thông qua phương tiện truyền thông-tư vấn-giáo dục, các chính sách đối với các gia đình để hỗ trợ các gia đình trong việc thực hiện các hoạt động chăm sóc tuổi thơ. Cung cấp cho các gia đình và bản thân trẻ em cần sự bảo vệ đặc biệt những thông tin liên quan tới loại hình và chất lượng dịch vụ mà gia đình và các em có thể được trợ giúp từ các cơ quan của Nhà nước.
- Giải quyết được các nguyên nhân cội rễ thiếu hiểu biết, nhận thức không đầy đủ, thiếu ý thức trách nhiệm và thiếu hụt nguồn lực, đội ngũ cán bộ làm việc ở cộng đồng đối với trẻ em cần sự bảo vệ đặc biệt sẽ góp phần vào việc giảm số trẻ em này.
Các hoạt động chính:
- Các bộ, ngành đưa các mục tiêu về trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt vào chương trình hoạt động của ngành và tham mưu cho chính phủ chỉ đạo lồng ghép các mục tiêu của Quyết định số 134/1999/QĐ-TTg vào các mục tiêu kinh tế-xã hội của các địa phương từ năm  2001.
- Đầu tư ngân sách của Nhà nước thông qua các chương trình của các ngành, địa phương hoặc thông qua các hoạt động, dự án trực tiếp cho trẻ em, nhất là các địa phương khó khăn và các nội dung mang tính liên địa phương theo đề xuất của các ngành chức năng; xây dựng và tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch quốc gia về an toàn cho trẻ em Việt Nam.  
- Có kế hoạch bố trí cán bộ ở cơ sở hoặc có cơ chế để khuyến khích các địa phương bố trí cán bộ, có chế độ chính sách và bồi dưỡng đào tạo cho đội ngũ cán bộ làm công tác trẻ em ở cộng đồng.
- Tăng cường đào tạo cán bộ xã hội bậc cao đẳng và mở chuyên ngành đào tạo hệ đại học chuyên ngành công tác xã hội làm việc với trẻ em và gia đình.
- Giao trách nhiệm quản lý nhà nước về gia đình cho cơ quan nhà nước, xây dựng kế hoạch nghiên cứu toàn diện về gia đình. Hình thành những chính sách cho gia đình trong hệ thống chính sách xã hội.
- Rà soát lại các cơ sở dịch vụ xã hội, hoạt động chăm sóc hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt để sắp xếp lại, cải tiến và hoàn thiện phục vụ quan điểm về chính sách đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và tăng cường quản lý nhà nước đối với các cơ sở này song song với việc khuyến khích xã hội có nhiều loại hình hoạt động giải quyết trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt theo định hướng của quan điểm chung.
- Tổ chức các hoạt động nghiên cứu. Phát huy bộ chỉ số về quyền trẻ em, hoàn thiện bổ sung các chỉ số về trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; đảm bảo hệ thống thông tin thông suốt từ cơ sở và có được đội ngũ có đủ năng lực làm công tác phân tích, tham mưu đề xuất về các vấn đề từ cơ sở đặt ra kết hợp với những nghiên cứu lý luận.
- Tăng cường các hoạt động kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực hiện các mục tiêu đề ra của Uỷ ban Bảo vệ chăm sóc trẻ em các cấp.
Đối với các địa phương:
- Lãnh đạo địa phương quán triệt việc cần thiết phải thực hiện các hoạt động chăm sóc hỗ trợ, giáo dục giúp đỡ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, chỉ đạo thực hiện đến cơ sở để giải quyết có hiệu quả tình trạng các đối tượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt ở địa phương mình.
- Có hệ thống thông tin và mạng lưới để cập nhật, nắm bắt số lượng và tình hình diễn biến của các đối tượng trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và đặc biệt đến từng gia đình, cộng đồng.
- Có đội ngũ cán bộ được đào tạo có đủ trình độ phân tích các thông tin thu thập được để dự báo về xu thế, nguyên nhân của các vấn đề và tham mưu đề xuất các giải pháp liên quan đến chính sách, phương pháp, cách giải quyết từng trường hợp từ khâu phòng ngừa.
- Có hệ thống các dịch vụ, các hoạt động hỗ trợ, có nguồn lực và con người để thực hiện các hoạt động phòng ngừa, giải quyết từng trường hợp.
1.5. Văn hoá, vui chơi cho trẻ em và sự tham gia tích cực của người chưa thành niên.
Chính sách:
- Tập trung cải thiện chất lượng của các loại hình truyền thông khác nhau theo hướng: 1. Thú vị và giải trí;  2. Mang tính đổi mới; 3. Được xây dựng có sự tham gia nhiều hơn của trẻ em. Sử dụng nhiều hơn những công cụ sư phạm và báo chí chuyên nghiệp, thông tin phản hồi từ trẻ em và sự tham gia trực tiếp của các em và do các em quản lý để cải thiện chất lượng các phương tiện truyền thông sẵn có.
- Khuyến khích trẻ em tham gia vào việc thiết kế chương trình truyền thông của trẻ em. 
- Cần cố gắng đảm bảo mỗi xã trong cả nước nhận được số lượng tối thiểu những số tạp chí, báo chí chủ yếu để nâng cao kỹ năng ngôn ngữ tiếng Kinh cho trẻ em dân tộc.
- Khuyến khích sản xuất đồ chơi, dụng cụ hoạc tập, thực hành cho trẻ em.
Các tổ chức, cá nhân cung ứng dịch vụ:
- Định hướng cho trẻ em có cơ hội tiếp cận những ý tưởng mới giúp trẻ em truy cập với mạng Internet.
- Đảm bảo phủ sóng phát thanh, truyền hình trên cả nước nhằm giúp các gia đình vùng xa vùng sâu có thể tiếp cận được thông tin hàng ngày.
- Cung cấp báo chí, sách giáo khoa và sách thông thường cho trẻ em vùng xa xôi. Cung cấp các phương tiện giải trí, rèn luyện thể lực cho tất cả các trường học. 
Gia đình:
- Cần được cung cấp các phương tiện thông tin có chất lượng cao hơn; định hướng trẻ em đọc, xem, nghe, nói, thực hành, không xem hoặc mua văn hoá phẩm có chất lượng kém; gắn với thông tin phản hồi từ phía gia đình để loại bỏ việc cung cấp những phương tiện thông tin chất lượng kém.
- Tăng cường nhận thức về các loại phương tiện thông tin hiện có cho gia đình và tầm quan trọng của việc sử dụng, tiếp cận với các loại phương tiện thông tin khác nhau.
Các hoạt động chính:
- Cải tiến kỹ năng quản lý nhằm phối hợp có hiệu quả giữa các cơ quan.
- Xây dựng các điểm vui chơi giải trí cho trẻ em tại 9.772 xã, 305 nhà thiếu nhi ở cấp huyện, 20 trung tâm dành riêng cho thanh thiếu niên.
-  Mở rộng mạng lưới thư viện trẻ em ở các xã; thúc đẩy việc đọc sách cho trẻ em vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa. 
- Đào tạo những tài năng trẻ; đào tạo cho 22.000 cán bộ đội thiếu niên tiền phong.
- Cung cấp khăn quàng đỏ cho trẻ em vùng dân tộc thiểu số. Hỗ trợ các hoạt động hè cho trẻ em.
- Sản xuất thêm các tài liệu, sách truyện thiếu nhi bằng tiếng địa phương cho trẻ em dân tộc. Có kinh phí riêng cho việc vận chuyển và phân phối sách, báo thiếu nhi cho vùng sâu, vùng dân tộc.
2. Truyền thông vận động xã hội.
- Duy trì và nâng cao nhận thức của các cấp lãnh đạo đảng, chính quyền, các tổ chức kinh tế xã hội, các nhà hoạch định chính sách, kế hoạch, các cán bộ chuyên môn, các tầng lớp nhân dân về ý nghĩa của chiến lược bảo vệ và chăm sóc trẻ em, trong đó cốt lõi là việc thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật nhà nước đối với bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em. Đặc biệt coi trọng các chiến dịch truyền thông vận động xã hội, “Tháng Hành động vì trẻ em”, phát động “Ngày gia đình”, “Năm gia đình và trẻ em”.
- Truyền thông- giáo dục trở thành một mạng lưới dịch vụ xã hội, hướng mạnh vào kỹ năng sống nói chung, kỹ năng bảo vệ và chăm sóc trẻ em nói riêng cho gia đình và cộng đồng nhằm giảm chi phí “phúc lợi xã hội không đáng có” (chữa các bệnh có thể phòng ngừa được, phòng chống các tệ nạn xã hội..). 
- Chú trọng các phương pháp và các dịch vụ truyền thông-giáo dục chiều sâu (tư vấn, tham vấn, công tác xã hội, vận động trực tiếp đối với từng cá nhân, từng gia đình...) để làm cho các chương trình, mục tiêu bảo vệ và chăm sóc trẻ em của Nhà nước và mỗi địa phương trở thành nhu cầu phát triển và phong trào thi đua của mỗi gia đình, cộng đồng.
- Đa dạng hoá các loại hình và phương pháp tiếp cận đối tượng để giáo dục và cung cấp các kiến thức khoa học phổ cập về bảo vệ và chăm sóc trẻ em; tăng cường thông tin để tạo nhiều khả năng tự chọn lựa các giải pháp phù hợp cho mỗi gia đình, cộng đồng trong việc bảo vệ, chăm sóc và giải quyết các vấn đề có liên quan đến trẻ em. 
- Phát triển phong trào toàn dân bảo vệ và chăm sóc trẻ em. Xây dựng cơ chế và tạo khả năng kết hợp, lồng ghép các nguồn lực và các lực lượng truyền thông giáo dục tư vấn bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em, nhất là trên địa bàn dân cư và ở mỗi cộng đồng. Huy động sự tham gia của người dân theo cơ chế cùng tham gia trong lựa chọn giải pháp, thúc đẩy tiến độ, duy trì kết quả của các chương trình, mục tiêu vì trẻ em. Phổ biến, nhân rộng các mô hình, kinh nghiệm bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em. Chống tư tưởng địa phương, cộng đồng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước và các nguồn hỗ trợ từ bên ngoài, gia đình đùn đẩy trách nhiệm bảo vệ và chăm sóc trẻ em cho xã hội.
- Kiện toàn và phát triển mạng lưới tuyên truyền- giáo dục- tư vấn bảo vệ, chăm sóc trẻ em và phúc lợi gia đình. Tận dụng, phát huy khả năng của các lực lượng và các kênh truyền thông- vận động xã hội sẵn có. Nghiên cứu, sử dụng các lực lượng, các kênh, các phương pháp truyền thông- vận động xã hội mới để đáp ứng và phù hợp với quá trình phát triển chung. Hình thành các kênh, các chương trình thông tin đại chúng riêng biệt, chuyên sâu về từng vấn đề, từng đối tượng. Hệ thống hoá các nội dung, thông điệp, các sản phẩm truyền thông. Kết hợp hài hoà giữa các yếu tố truyền thông-giáo dục truyền thống với các phương pháp truyền thông-giáo dục hiện đại. 
- Phát huy vị trí, vai trò của trẻ em trong công tác thông tin-giáo dục-truyền thông bảo vệ và chăm sóc trẻ em. Tạo điều kiện và cơ hội để trẻ em được tham gia và đóng góp vào quá trình truyền thông- giáo dục cho người lớn và cho trẻ em. 
3. Nâng cao năng lực.
- Phối hợp các ngành, các đoàn thể có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ngành công tác xã hội phù hợp với chức năng, nhiệm vụ bảo vệ chăm sóc trẻ em; xây dựng cơ chế, chính sách thích hợp đối với các loại hình hoạt động công tác xã hội đối với trẻ em. 
- Nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em, các cấp, các ngành, nhất là cơ sở, đội ngũ chuyên trách, cộng tác viên và tình nguyện viên để thực hiện các mục tiêu của Chương trình hành động có hiệu quả. Ưu tiên đào tạo cho cán bộ thu thập, xử lý, tổng hợp thông tin, lập kế hoạch, tham mưu đề xuất các chính sách chỉ đạo, điều hành thực hiện và theo dõi đánh giá.
- Tăng cường bồi dưỡng kỹ năng xây dựng và quản lý các dự án nhỏ đầu tư cho trẻ em, kỹ năng theo dõi, giám sát các chỉ số, biết phân tích tình hình, phát hiện những vấn đề trẻ em nảy sinh từ cộng đồng, từ đó tham mưu với cấp uỷ đảng và chính quyền những giải pháp hữu hiệu từ cơ sở.
- Đào tạo và nâng cao trình độ, kỹ năng thông tin-giáo dục-truyền thông cho đội ngũ trực tiếp làm công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em và đội ngũ tham gia hệ thống các dịch vụ xã hội liên quan đến gia đình và trẻ em. Hình thành đội ngũ cán bộ chuyên sâu về truyền thông-vận động xã hội bảo vệ và chăm sóc trẻ em có đủ khả năng nghiên cứu, tham mưu, tổ chức và phối hợp thực hiện, chỉ đạo điểm các hoạt động thông tin-giáo dục-truyền thông-tư vấn. 
- Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, kế thừa và xúc tiến các nghiên cứu khoa học thiết thực phục vụ cho việc tham mưu, hoạch định chính sách về trẻ em. Sớm hình thành Trung tâm nghiên cứu gia đình và trẻ em.
4. Phát triển hệ thống Quỹ Bảo trợ trẻ em.
Đến 2010 có 100% tỉnh (thành phố), huyện (quận) và 70-80% số xã phường đều xây dựng Quỹ Bảo trợ trẻ em, trong đó các tỉnh đồng bằng, trung du đều có hệ thống Quỹ Bảo trợ trẻ em đến tận xã, phường. Đến năm 2010 phấn đấu mỗi năm vận động từ 100-116 tỷ đồng, trong đó Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam vận động từ 10-15 tỷ đồng gồm cả tiền, hiện vật và đầu tư trực tiếp qua các dự án cho trẻ em.
Nội dung hoạt động của hệ thống Quỹ Bảo trợ trẻ em tập trung theo 4 mục tiêu ưu tiên: 1. Chăm sóc sức khoẻ cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt với các hoạt động phục hồi chức năng cho trẻ em khuyết tật, trẻ em bị ảnh hưởng chất độc màu da cam, phẫu thuật nụ cười cho trẻ em bị dị tật khe hở môi, vòm miệng, phẫu thuật mắt cho trẻ em bị dị tật về mắt, khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em con nhà nghèo; 2. Hỗ trợ giáo dục cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, cấp học bổng cho trẻ em con thương binh, liệt sỹ, trẻ em nghèo học giỏi, hỗ trợ các lớp học tình thương cho trẻ em vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn; 3. Hỗ trợ thiết bị vui chơi cho trẻ em, ưu tiên đầu tư cho các xã nghèo, huyện nghèo; 4.Chăm sóc trẻ em mồ côi, lang thang cơ nhỡ, cứu trợ đột xuất cho trẻ em.
Hình thức vận động: Vận động liên ngành, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, đặc biệt là với các tổ chức Công đoàn tuyên truyền và huy động nguồn lực giúp đỡ trẻ em; vận động thông qua xây dựng dự án. Trên cơ sở kế hoạch bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được cụ thể hoá trong các kế hoạch hành động 5 năm và hằng năm, hệ thống quỹ các cấp xây dựng thành những dự án, kêu gọi sự giúp đỡ của các tổ chức, cá nhân ở trong nước và quốc tế; vận động tài trợ thường xuyên và vận động gián tiếp và bằng hiện vật.
5. Tăng cường vai trò chỉ đạo, điều hành thực hiện các mục tiêu của Chương trình hành động vì trẻ em ở địa phương.
- Các địa phương chủ động triển khai công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành thực hiện: Chủ động chỉ đạo điều hành các quận huyện xây dựng các Chương trình hành động và Kế hoạch hành động; chủ động trong việc bố trí nguồn lực, điều hành thực hiện; giải quyết các vấn đề nảy sinh, lồng ghép các mục tiêu trên địa bàn, v.v... Ngoài nguồn ngân sách nhà nước và viện trợ quốc tế, cần thiết phải bổ sung từ nguồn ngân sách địa phương, đẩy mạnh công tác xã hội hoá, phát huy nội lực, khuyến khích sự tham gia của các ngành, các tổ chức chính trị, xã hội, tư nhân và cộng đồng. Sử dụng có hiệu quả các loại quỹ từ thiện, nhân đạo, quỹ chất độc màu da cam... hỗ trợ các mục tiêu vì trẻ em.
- Cơ chế quản lý, điều hành kinh tế-xã hội được hoàn thiện theo hướng phân cấp giao quyền cho địa phương. Do vậy, căn cứ vào định hướng phát triển kinh tế-xã hội của địa phương bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của địa phương; những đòi hỏi bức xúc của trẻ em trên địa bàn để lựa chọn các ưu tiên và giải pháp cụ thể cho Chương trình hành động. Các mục tiêu của Chương trình hành động và các Kế hoạch hành động nhất thiết phải được đưa vào các Kế hoạch phát triển kinh tế-xã  hội 5 năm và hàng năm của địa phương.
- Đẩy mạnh phong trào toàn xã hội xây dựng gia đình bền vững, hạnh phúc, nuôi dạy con tốt. Nâng cao kiến thức của các thành viên trong gia đình trong việc nuôi dưỡng, chăm sóc con cái theo khoa học, dạy dỗ trẻ em kính trên nhường dưới, thương yêu giúp đỡ bạn bè, biết tự bảo vệ mình không bị tiêm nhiễm những thói hư, tật xấu.
- Trong việc chỉ đạo, lồng ghép các hoạt động phải quán triệt quan điểm vùng, miền, khu vực. Các biện pháp chính để rút ngắn sự khác biệt giữa các khu vực là kết hợp phân bổ ngân sách với hỗ trợ kỹ thuật, giáo dục và khen thưởng thích hợp. Khi xây dựng mục tiêu, phải căn cứ vào mức phấn đấu chung của cả nước mà đặt nhiệm vụ cụ thể cho địa phương mình. Các ngành ở Trung ương phân bổ ngân sách, hỗ trợ kỹ thuật sẽ ưu tiên các mục tiêu về sức khoẻ dinh dưỡng, học tập, văn hoá vui chơi, nước sạch vệ sinh môi trường, tập trung hướng giải quyết vào các vùng nông thôn thuộc các tỉnh miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa; ngược lại các mục tiêu phòng ngừa việc xâm hại trẻ em (trẻ em nghiện ma tuý, xâm hại tình dục trẻ em, sử dụng lao động trẻ em vào các công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, HIV/AIDS) và trẻ em làm trái pháp luật lại tập trung vào các vùng đô thị hoá và các khu công nghiệp, khai khoáng, v.v...
Tóm lại: Chiến lược tổng thể nhằm đẩy mạnh các kết quả đã được cải thiện đối với trẻ em dựa vào hai lĩnh vực chính: (1) Xây dựng các chính sách phù hợp ở cấp bộ, ngành; (2) Xây dựng và cải thiện việc quản lý hiện hành ở cấp trung ương và cấp địa phương.
Các chiến lược trong các ngành tập trung vào việc cải thiện cả khả năng tiếp cận và chất lượng các dịch vụ hiện có, cũng như thu hút các hộ gia đình tham gia nhiều hơn nữa vào quá trình cung cấp  dịch vụ.  Điều này sẽ bao gồm các can thiệp tại gia đình, với nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan hoạch định chính sách trung ương.  Các gia đình  phải có kiến thức về cả các dịch vụ hiện có và  chăm sóc con em với chất lượng cao hơn. Các nhà cung cấp dịch vụ phải được nhận những nguồn lực thích đáng và trong trường hợp với các cộng đồng nghèo và ở nơi xa xôi, cần phải xem xét việc chuyển kinh phí tới các vùng nghèo hơn. Cuối cùng, các nhà cung cấp dịch vụ cũng cần phải có chế độ ưu đãi, khen thưởng thích đáng để thực hiện nhiệm vụ của mình. 
Việc bố trí quản lý phải tập trung vào ít nhất hai vấn đề chính cả ở các bộ, ngành và địa phương: (1) Gắn liền việc lập kế hoạch Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em với quá trình phân bổ ngân sách và (2) Lập kế hoạch một cách chính xác đối với một Chương trình hành động được phân cấp quản lý, trong đó bao gồm các chiến lược khác nhau, ngân sách, và các hoạt động cho các vùng khác nhau trong cả nước. 
Các hoạt động hỗ trợ cho Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001-2010 sẽ tập trung vào cải thiện cả số lượng và chất lượng các dịch vụ cho trẻ em, cải thiện việc lồng ghép phối hợp giữa người hưởng thụ và người cung cấp dịch vụ, nhấn mạnh vào sự tham gia của trẻ em. Hầu hết các hoạt động sẽ tiếp tục các hoạt động đã làm trước đây và có một số hoạt động mới, đặc biệt về một số lĩnh vực tăng cường công tác quản lý trong hệ thống bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. 

Chương IV. HỢP TÁC QUỐC TẾ 
Hợp tác quốc tế thực sự đóng vai trò quan trọng và là một trong những động lực thúc đẩy thực hiện thành công các mục tiêu vì trẻ em. Những thành tựu đạt được trong sự nghiệp bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em  thập kỷ qua không thể tách rời sự giúp đỡ to lớn và có hiệu quả của bạn bè quốc tế, trong đó có UNICEF. Để thực hiện thành công Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001-2010, phải  tiếp tục hợp tác toàn diện với tất cả các tổ chức quốc tế, các nước, các Uỷ ban quốc gia của UNICEF, các tổ chức tín dụng, các tổ chức phi chính phủ, các cá nhân, v.v.. nhằm huy động tối đa nguồn vốn hỗ trợ cũng như tranh thủ kiến thức, kỹ năng về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. 
 Trong hoàn cảnh hiện nay, các đối tác đang điều chỉnh chính sách ưu tiên viện trợ, nhưng đều tập trung cho sự phát triển con người bền vững. Vì vậy, trong quá trình lập kế hoạch vận động nguồn lực, cần phải hiểu rõ khả năng, chính sách và ưu tiên của từng đối tác để xây dựng các dự án phù hợp nhằm thu hút được nhiều nguồn tài trợ cho sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. 
Giai đoạn 2001- 2010,  mặc dù mức  độ viện trợ không được duy trì ở mức  cao như giai đoạn trước, nhưng UNICEF vẫn là một trong những đối tác chính  trong việc thực hiện các mục tiêu vì trẻ em và sẽ tập trung vào chăm sóc và ngăn ngừa HIV/AIDS, giảm tỉ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi và tử vong bà mẹ, hỗ trợ tiếp cận nền giáo dục có chất lượng, hỗ trợ trẻ em cần sự bảo vệ đặc biệt, vệ sinh môi trường. Mặt khác, các Uỷ ban quốc gia của UNICEF sẽ là những đối tác tiềm năng trong việc huy động vốn bổ sung cho các chương trình vì trẻ em, tập trung vào nước sạch vệ sinh môi trường, giáo dục, y tế, giới và phát triển. Vấn đề quan trọng là phải có chính sách thu hút thêm nhiều Uỷ ban quốc gia UNICEF tham gia vận động vốn cho Việt Nam.  
 Bên cạnh UNICEF, các tổ chức quốc tế khác cũng tham gia nhiều vào các chương trình vì trẻ em như: Tổ chức Y tế thế giới trong các chương trình tiêm chủng mở rộng, phòng chống HIV/AIDS..., Tổ chức Di dân quốc tế trong chương trình giúp tái hoà nhập trẻ em bị bán ra nước ngoài. Cần có kế hoạch hướng những tổ chức này vào những mục tiêu ưu tiên của Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em.
Viện trợ song phương  của các nước phát triển sẽ ngày càng tập trung vào viện trợ trực tiếp, đặc biệt trong các lĩnh vực xoá đói giảm nghèo, nước sạch vệ sinh môi trường, tiêm chủng mở rộng, giáo dục... Điều cốt yếu là cần định hướng để các nhà tài trợ song phương và đa phương tuân thủ Sáng kiến 20/20. 
Nguồn viện trợ từ các tổ chức phi chính phủ ngày càng có ý nghĩa to lớn vì các hoạt động có trọng điểm, tác dụng trực tiếp tới các đối tượng trẻ em khó khăn nhất ở những địa bàn xa xôi, khó tiếp cận. Thời gian tới, nguồn này sẽ tập trung nhiều hơn vào xoá đói giảm nghèo và xây dựng năng lực cho đối tác, trong đó dành trực tiếp hoặc gián tiếp cho trẻ em thông qua các dự án về y tế, giáo dục, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn...Vì các hoạt động thường trực tiếp hướng tới cộng đồng, điều quan trọng là các tổ chức phi chính phủ này cũng phải luôn coi trẻ em như một nhóm quyền lợi sống còn để phục vụ, chú trọng đến nguyện vọng và tiếng nói của trẻ em trong quá trình xây dựng chương trình, kế hoạch. 
 Ngoài ra, một phần nguồn vốn tín dụng ưu đãi sẽ tiếp tục tập trung vào lĩnh vực y tế, giáo dục và vệ sinh môi trường.
Dựa trên cơ sở khả năng và ưu tiên của từng đối tác, trước hết việc xây dựng chiến lược vận động nguồn lực ngoài nước phải tập trung vào những mục tiêu ưu tiên cho trẻ em, theo cách tiếp cận dựa vào quyền của trẻ em và phù hợp với các Chương trình mục tiêu quốc gia, tập trung vào 1.870 xã nghèo, vùng cao, vùng sâu, vùng bị thiên tai, v.v..và 142 huyện trọng điểm trong Chương trình hợp tác Việt Nam-UNICEF ở cấp quốc gia và địa phương. 
Mặt khác, để có thể thu hút thêm nguồn lực từ các tổ chức quốc tế, cần nâng tỷ lệ đầu tư cho các dịch vụ xã hội cơ bản theo sáng kiến 20/20 (hiện nay Việt Nam đã dành khoảng 10% ngân sách viện trợ cho các dịch vụ xã hội cơ bản). Đồng thời phải xác định các cơ chế phối hợp có hiệu quả giữa các cơ quan liên quan của Việt Nam (Bộ Ngoại giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam) cũng như giữa các cơ quan chính phủ với các tổ chức quốc tế để có thể khai thác hiệu quả tiềm năng nguồn lực ngoài nước.
 Cuối cùng, cần xác định rõ các nguyên tắc về phân bổ nguồn ODA, phải tính đến tỷ lệ của các dịch vụ xã hội cơ bản và đối tượng trẻ em. Đi đôi với chiến lược này là những giải pháp về nâng cao trình độ và năng lực của cán bộ vận động nguồn lực, gắn chiến lược này với chiến lược vận động nguồn lực trong nước.

Chương V. NHU CẦU NGUỒN LỰC 
Để thực hiện được các mục tiêu của Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001-2010, nhu cầu nguồn lực tối thiểu cho năm 2005 gần 36.000 tỷ đồng, gấp 2 lần năm 2000 và cho năm 2010 trên 81.000 tỷ đồng, gấp 4,5 lần hiện nay. Cụ thể cho từng lĩnh vực như sau:                                                                                     
                                                                                          (Đơn vị : tỷ đồng) 
Các lĩnh vực	Năm 2000	Năm 2005	Năm 2010	
   Tổng cộng	18.193	35.776	81.326	
Sức khoẻ dinh dưỡng cho tuổi thơ	2.440	5.350	13.240	
Nước sạch vệ sinh môi trường	340	3.056	5.292	
Giáo dục cơ bản có chất lượng	15.021	26.440	61.220	
Văn hoá, vui chơi	350	630	1.310	
Bảo vệ trẻ em	42*	300	300	
 (* Số liệu của Bộ LĐ-TB&XH, chưa kể nguồn bảo đảm xã hội)
Từ những kinh nghiệm huy động nguồn lực trong 10 năm qua và xu hướng phát triển kinh tế-xã hội trong nước và quốc tế trong thập kỷ tới, dự báo nguồn lực cho sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em như sau:
Nguồn viện trợ quốc tế. 
Nguồn viện trợ không hoàn lại, khoảng 500-600 tỷ đồng/năm (32-40 triệu USD/năm), trong đó nguồn của UNICEF khoảng 12-15 triệu USD/năm (tương đương 200 tỷ đồng) cho lĩnh vực trẻ em và hướng vào việc chăm sóc và ngăn ngừa tình trạng lây nhiễm HIV/AIDS, giảm tỷ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi, giảm tỷ lệ tử vong mẹ; hỗ trợ tiếp cận một nền giáo dục có chất lượng; hỗ trợ trẻ em  cần được bảo vệ đặc biệt (trẻ bị bắt đem bán, bị buộc lao động, bị lạm dụng tình dục..); sức khoẻ và sự phát triển trẻ em; vệ sinh môi trường. Nguồn từ các tổ chức phi chính phủ sẽ tập trung nhiều hơn cho xoá đói giảm nghèo và xây dựng năng lực cho các đối tác Việt Nam, kể cả những hội, tổ chức tại địa phương, v.v...và duy trì ở mức hiện tại, ước khoảng 20-25 triêu USD/năm (tương đương 400 tỷ đồng), được dành trực tiếp hoặc gián tiếp cho trẻ em Việt Nam thông qua các dự án hỗ trợ và chăm sóc trẻ em về y tế, giáo dục và về xã hội cũng như thông qua các dự án xoá đói giảm nghèo. Trẻ em bị hậu quả chất độc màu da cam sẽ được chú ý nhiều hơn. Ngoài ra còn có nguồn vốn tín dụng ưu đãi của các tổ chức quốc tế cho vay thực hiện các chương trình phát triển kinh tế xã hội như xoá đói giảm nghèo, trồng rừng, phát triển kinh tế miền núi, vùng sâu, vùng xa, cho vay giải quyết việc làm, cải cách giáo dục, phát triển y tế, v.v...thông qua các dự án mà trẻ em được hưởng trực tiếp hoặc ghián tiếp.
Ngân sách nhà nước. 
Ngân sách nhà nước cho các mục tiêu cơ bản về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em phụ thuộc trước hết vào tốc độ tăng trưởng GDP. Trong 5 năm đầu, khả năng tăng trưởng GDP chưa được cao. Vì vậy, nguồn lực từ ngân sách nhà nước cho các mục tiêu của Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em được bố trí thông qua các mục tiêu quốc gia và chỉ tiêu kế hoạch do các bộ, ngành, địa phương thực hiện. Qua tính toán của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính thì nguồn ngân sách Nhà nước chi cho trẻ em đến 2005 và 2010 chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu kinh phí. Tuy nhiên, đầu tư cho trẻ em là đầu tư cơ bản cho tương lai, phải được bao cấp toàn diện, chỉ có thể tăng thêm chứ không cắt giảm; bên cạnh đó, còn phải có nguồn dự phòng để giải quyết cho những khó khăn đột xuất. Mỗi mục tiêu đều phải có khoản ngân sách nhất định (không phải toàn bộ) làm nguồn khởi động hoặc tạo đà cho việc huy động các nguồn lực của các nhà tài trợ và cộng đồng. 
Huy động từ cộng đồng. 
Để có thể bổ sung  vào sự thiếu hụt nguồn lực, cần có các chính sách phù hợp về xã hội hóa các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao như học phí, viện phí, bảo hiểm y tế, an sinh giáo dục, hình thành các quỹ nhân đạo, từ thiện, v.v..và nhiều chính sách xã hội khác để huy động mọi nguồn lực từ cộng đồng, gia đình, các tổ chức kinh tế, xã hội trong nước và huy động thêm sự tài trợ của cá nhân, tổ chức quốc tế khoảng 40%.
Hướng chung trong việc huy động nguồn lực trong thập kỷ tới là:
- Ngân sách trung ương: hàng năm dành một khoản kinh phí hỗ trợ có mục tiêu cho các nhiệm vụ trọng tâm nhằm hoàn thành mục tiêu kế hoạch của chương trình do các bộ, ngành và Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam xây dựng.
- Ngân sách địa phương: hàng năm huyện, tỉnh xây dựng kế hoạch hoạt động kèm theo bố trí ngân sách của địa phương cho các hoạt động thực hiện các mục tiêu Chương trình hành động vì trẻ em và công tác truyền thông, tư vấn, quản lý giám sát, chỉ đạo mô hình bảo vệ chăm sóc trẻ em  tại địa phương.
- Huy động từ cộng đồng: kinh phí huy động từ các cơ quan, tổ chức kinh tế xã hội, cá nhân, nhà hảo tâm, cộng đồng và Quỹ Bảo trợ trẻ em. Đây là nguồn kinh phí quan trọng, cần có cơ chế và giải pháp tốt nhất để huy động tối đa và sử dụng hợp lý, hiệu quả.
- Tranh thủ tối đa sự hỗ trợ và giúp đỡ của quốc tế, của các tổ chức phi chính phủ và người nước ngoài. Tập trung nguồn lực này cho các vùng đặc biệt khó khăn, cho đối tượng trẻ em cần bảo vệ đặc biệt, cho chương trình nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm và hợp tác quốc tế về lĩnh vực bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Chương VI. PHÂN CÔNG TRÁCH NHIỆM VÀ THEO DÕI, GIÁM SÁT
I. PHÂN CÔNG TRÁCH NHIỆM
1. Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam.
Chủ trì phối hợp với các bộ, ngành, đoàn thể liên quan và Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tổ chức triển khai thực hiện Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001 - 2010. 
Căn cứ Chương trình này, Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, đoàn thể liên quan và Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tổ chức thực hiện các Kế hoạch hành động quốc gia theo định kỳ 5 năm phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội. 
Chủ trì phối hợp với Tổng cục Thống kê và các bộ, ngành liên quan thu thập thông tin, điều tra khảo sát, đánh giá việc thực hiện các mục tiêu giữa kỳ và cuối kỳ. Hàng năm có kế hoạch liên ngành kiểm tra, giám sát các bộ, ngành và địa phương thực hiện bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Chương trình hành động vì trẻ em.
Phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính xây dựng trình Thủ tướng chính phủ kế hoạch tài chính để điều hành phối hợp và kiểm tra giám sát việc thực hiện Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em. Hướng dẫn, kiểm tra giám sát việc sử dụng các nguồn kinh phí dành cho trẻ em theo mục tiêu, kế hoạch của các bộ ngành và địa phương được duyệt.
Tổng hợp, báo cáo Thủ tướng chính phủ về tình hình thực hiện các mục tiêu Chương trình hành động.
2. Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
Có trách nhiệm đưa các mục tiêu, chỉ tiêu bảo vệ chăm sóc trẻ em vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hằng năm và 5 năm; chủ trì, phối hợp với Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam, Tổng cục Thống kê và các cơ quan liên quan lồng ghép các mục tiêu và giải pháp thực hiện về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội cấp quốc gia; lồng ghép các hoạt động của các chương trình hợp tác quốc tế liên quan đến trẻ em (đặc biệt là Chương trình hợp tác Việt Nam - UNICEF) với các hoạt động của Chương trình này theo hướng dành ưu tiên đầu tư cho trẻ em tàn tật, trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em lang thang, trẻ em nghèo, trẻ em bị nhiễm HIV và mắc bệnh AIDS, trẻ em dân tộc ít người và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; đưa một số chỉ số về quyền trẻ em Việt Nam vào danh mục các chỉ số phát triển kinh tế- xã hội hàng năm của Nhà nước.
3. Bộ Tài chính.
Chủ trì, phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam và các bộ, ngành có liên quan, các địa phương xây dựng kế hoạch tài chính hàng năm để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ đã được quy định tại Quyết định của Thủ tướng chính phủ về việc phê duyệt Chương trình này (số 23/2001/QĐ-TTg ngày 26/02/2001); hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc sử dụng các nguồn kinh phí dành cho trẻ em của các bộ, ngành có liên quan và các địa phương.
4. Bộ Ngoại giao.
Chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan tuyên truyền, vận động nguồn lực của các tổ chức chính phủ, tổ chức phi chính phủ và các tổ chức của Liên hợp quốc nhằm hỗ trợ cho việc thực hiện các mục tiêu của Chương trình.
5. Tổng cục Thống kê. 
Chủ trì, phối hợp với các ngành liên quan xác định hệ thống chỉ tiêu đánh giá các mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Chỉ đạo các cục, chi cục thống kế địa phương hướng dẫn cơ sở thu thập và báo cáo định kỳ theo các chỉ tiêu đã định. Có trách nhiệm tổng hợp báo cáo của các địa phương, các ngành, các tổ chức phi chính phủ, v.v...và cung cấp các số liệu liên quan cho các cơ quan làm cơ sở cho việc đánh giá tình hình, lập kế hoạch và xây dựng các chính sách, phối hợp liên ngành về đánh giá thực hiện Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em.
6. Các Bộ Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Văn hoá và Thông tin, Lao động Thương binh và Xã hội, và các bộ, ngành liên quan.
Căn cứ vào Chương trình này, đưa các mục tiêu vì trẻ em và giải pháp chủ yếu do bộ, ngành quản lý và thực hiện vào kế hoạch dài hạn và ngắn hạn của bộ, ngành; ưu tiên ngân sách cho việc thực hiện các mục tiêu vì trẻ em; phối hợp chặt chẽ trong chỉ đạo, điều hành thực hiện.
7. Các đoàn thể Mặt trận Tổ quốc, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Liên đoàn Lao động, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Hội Chữ Thập đỏ, các tổ chức kinh tế, chính trị xã hội khác.
Có kế hoạch phối hợp hoạt động, vận động xã hội bổ sung nguồn lực và phối hợp theo dõi, giám sát, đánh giá việc thực hiện các mục tiêu vì trẻ em trong từng giai đoạn.
8. Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
 Xây dựng Chương trình hành động vì trẻ em của địa phương, triển khai việc thực hiện Chương trình hành động vì trẻ em bằng việc xây dựng Kế hoạch hành động 5 năm 2001-2005 và Kế hoạch hành động năm 2001. Các kế hoạch này phải phù hợp với Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em, phù hợp với các kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội dài hạn và ngắn hạn của địa phương và có tính khả thi; đồng thời đáp ứng được sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em địa phương mình. Chỉ đạo chặt chẽ các cơ quan liên quan trong quá trình xây dựng và thực hiện các mục tiêu của Chương trình hành động vì trẻ em và các Kế hoạch hành động vì trẻ em, đưa các mục tiêu và giải pháp thực hiện cơ bản vào Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

II. THEO DÕI, GIÁM SÁT
1. Tăng cường cơ sở pháp lý cho việc theo dõi, giám sát ở các bộ, ngành.
 Hình thành cơ chế phối hợp liên ngành trong việc cung cấp thông tin, tổ chức theo dõi, giám sát các mục tiêu của Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2001-2010, trong đó có chia ra mục tiêu trung hạn (giai đoạn 2001-2005). Phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng kế hoạch cụ thể về tổ chức, sử dụng một hệ thống thông tin chung (dựa trên nền của cơ sở dữ liệu về trẻ em) để theo dõi việc thực hiện Công ước quốc tế về quyền trẻ em và trao đổi, chia sẻ thông tin giữa các ngành, các tổ chức xã hội. Củng cố các hệ thống thông tin định kỳ để có thể phân tích số liệu theo giới, tuổi, dân tộc, nhóm thu nhập, khu vực. Tổ chức tập huấn kỹ năng theo dõi, giám sát cho màng lưới thu thập thông tin về trẻ em các xã trong toàn quốc.
2. Đưa bộ chỉ số quyền trẻ em vào việc thu thập, xử lý thông tin thường xuyên, phục vụ cho việc quản lý, giám sát. 
Đưa bộ chỉ số này vào trong Danh mục các chỉ số phát triển kinh tế-xã hội. Trên cơ sở 84 chỉ số quyền  trẻ em đã được xây dựng, hình thành một bộ chỉ số ưu tiên có khả năng triển khai thu thập số liệu, đảm bảo tin cậy, khả thi. Hoàn chỉnh, thống nhất với các ngành về khái niệm, phương pháp tính, phương pháp tổ chức thu thập, biểu mẫu thống kê, đặc biệt là các chỉ số về bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Phổ biến và tập huấn rộng rãi các chỉ số xuống địa phương.
3. Tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát và thanh tra đánh giá định kỳ. 
Uỷ ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt nam phối hợp với Tổng cục Thống kê - cơ quan tổng hợp và phân tích thông tin về tình hình thực hiện các mục tiêu về kinh tế-xã hội nói chung và thu thập về các mục tiêu vì trẻ em nói riêng; tham gia giám sát, đánh giá định kỳ hàng năm theo chuyên đề (nếu có yêu cầu), đánh giá giữa kỳ (2005) và đánh giá cuối kỳ vào năm 2010. 
Chủ động có kế hoạch kiểm tra, thanh tra nhằm kịp thời phát hiện những điển hình tốt để phát huy, uốn nắn kịp thời những lệch lạc trong quá trình triển khai thực hiện Chương trình hành động vì trẻ em của các ngành, các cấp.